İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı Süreleri

İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı Kaç Yıldır

İşçilik alacaklarının büyük bölümü beş yıllık zamanaşımına tabidir. 4857 sayılı İş Kanunu m.32 hükmünde ücret alacaklarında zamanaşımı süresinin beş yıl olduğu belirtilmiştir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile aynı Kanuna eklenen Ek Madde 3 uyarınca yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı, bildirim şartına uyulmaksızın fesihten doğan tazminat, kötüniyet tazminatı ve eşit davranma ilkesine aykırı fesihten doğan tazminat da beş yıllık süreye bağlanmıştır.

Bu düzenleme 25 Ekim 2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 4857 sayılı Kanuna eklenen Geçici Madde 8 uyarınca Ek Madde 3, bu tarihten sonra sona eren iş sözleşmelerinden kaynaklanan alacaklara uygulanır. Daha önce işlemeye başlamış zamanaşımı süreleri ise değişiklikten önceki hükümlere tabi olmaya devam eder; ancak sürenin henüz dolmamış kısmı beş yıldan uzunsa beş yılın geçmesiyle zamanaşımı dolmuş sayılır. Bu nedenle eski tarihli iş ilişkilerinde uygulanacak süre, fesih tarihine ve alacağın türüne göre ayrı ayrı belirlenmelidir.

Beş Yıllık ve On Yıllık Sürelere Tabi Alacaklar

Ücret, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti ile düzenli ödenen prim ve ikramiyeler dönemsel edim niteliğindedir ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.147 uyarınca beş yıllık zamanaşımına tabidir. Kıdem ve ihbar tazminatı, Ek Madde 3 düzenlemesinden önce genel zamanaşımına tabi iken bugün beş yıllık süreye bağlanmıştır.

Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri, sözleşmeye aykırılık ve haksız fiil esaslarına dayandığından 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146 uyarınca on yıllık zamanaşımına tabidir. Zarar veren fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza mevzuatındaki daha uzun zamanaşımı süresi uygulanabilir. Bu taleplerde arabuluculuk da dava şartı değildir; 7036 sayılı Kanun m.3 hükmü iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan davaları açıkça kapsam dışında bırakmıştır.

Zamanaşımının Başlangıcı, Durması ve İleri Sürülmesi

Zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel olduğu tarihte işlemeye başlar. Ücret alacaklarında bu tarih her ayın ödeme günü, kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücretinde ise iş sözleşmesinin sona erdiği tarihtir. 4857 sayılı İş Kanunu m.59 hükmü, kullanılmayan yıllık izin ücretine ilişkin zamanaşımının sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren başlayacağını açıkça düzenlemektedir.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca işçilik alacakları için arabulucuya başvuru dava şartıdır. Aynı maddede, arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımının duracağı ve hak düşürücü sürenin işlemeyeceği belirtilmiştir. Zamanaşımı def'i hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; davalı tarafça usulüne uygun biçimde ve süresinde ileri sürülmesi gerekir. Kısmi dava veya belirsiz alacak davası açılması halinde sürenin hangi tutar bakımından kesildiği ayrıca değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kıdem tazminatında zamanaşımı kaç yıldır?

Kıdem tazminatı, 25 Ekim 2017 tarihinden sonra sona eren iş sözleşmeleri bakımından beş yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte işlemeye başlar.

Fazla mesai alacağında zamanaşımı ne zaman başlar?

Fazla çalışma ücreti dönemsel edim niteliğindedir ve her dönem için ayrı ayrı beş yıllık zamanaşımına tabidir. Bu nedenle başvuru tarihinden geriye doğru beş yılı aşan dönemler zamanaşımına uğrayabilir.

Arabuluculuk başvurusu zamanaşımını durdurur mu?

Evet. Arabuluculuk bürosuna başvuru tarihinden son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.