Ölüm ve bedensel zarar hâlinde istenebilecek maddi tazminat kalemleri ile manevi tazminatın kapsamı ve şartları.
Maddi tazminat, zarar görenin malvarlığında meydana gelen azalmayı giderir; hesaplanabilir ve belgelenebilir kalemlerden oluşur. Manevi tazminat ise kişinin duyduğu acı, elem ve üzüntünün kısmen de olsa giderilmesini amaçlar; malvarlığı zararı değil, kişilik değerlerine yönelik ihlali karşılar.
İki talep birbirinden bağımsızdır ve aynı davada birlikte istenebilir. Manevi tazminat, maddi tazminattan farklı olarak matematiksel bir hesaba dayanmaz; hâkimin takdirine tabidir ve zenginleşme aracı olamaz.
TBK m. 53 uyarınca ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır: cenaze giderleri; ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar; ve ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.
Üçüncü kalem uygulamada en yüksek tutarlı olanıdır ve ayrı bir dava türü hâline gelmiştir; ayrıntısı için destekten yoksun kalma tazminatı yazımıza bakınız. Kanundaki sayım sınırlayıcı değildir; maddede "özellikle" denildiğinden başka zarar kalemleri de ispatlanmak kaydıyla istenebilir.
TBK m. 54 uyarınca bedensel zararlar özellikle şunlardır: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.
Çalışma gücü kaybı, adli tıp veya hastane raporuyla belirlenen sürekli maluliyet oranı üzerinden aktüerya hesabıyla belirlenir. "Ekonomik geleceğin sarsılması" ise maluliyet oranına yansımayan ancak kişinin iş bulma ve mesleğini icra etme imkânını azaltan durumları karşılar; örneğin yüzdeki kalıcı iz nedeniyle mesleki ilerlemenin zorlaşması.
TBK m. 56 uyarınca hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir. Ayrıca ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir.
Kişilik hakkı ihlallerinde ise dayanak TBK m. 58'dir: kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, manevi tazminat isteyebilir. Hâkim bu tazminat yerine diğer bir giderim biçimi kararlaştırabilir veya buna ekleyebilir; özellikle saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir.
Manevi tazminatta tarife yoktur; miktar hâkimin takdiriyle belirlenir. Uygulamada gözetilen ölçütler şunlardır: olayın ağırlığı ve oluş biçimi, tarafların kusur dereceleri, zarar görenin maluliyet oranı ve duyduğu elemin yoğunluğu, tarafların ekonomik ve sosyal durumu, olay tarihindeki paranın alım gücü.
Yerleşik ilke şudur: manevi tazminat ne zarar göreni zenginleştirecek kadar yüksek ne de ihlali karşılamayacak kadar düşük olmalıdır. Manevi tazminat bölünemez; kural olarak tek seferde ve bir bütün olarak istenir, kısmi dava sonrası kalan kısım için ek dava açılamaz.
Cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücü kaybından doğan kayıplar ve ölenin desteğinden yoksun kalanların kayıpları istenebilir (TBK m. 53).
Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar istenebilir (TBK m. 54).
Evet. Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir (TBK m. 56/2).
Hayır. Miktar hâkimin takdiriyle; olayın ağırlığı, kusur dereceleri, maluliyet oranı ve tarafların ekonomik-sosyal durumu gözetilerek belirlenir.
Manevi tazminat yerleşik uygulamada bölünemez kabul edilir; kural olarak tek seferde ve bir bütün olarak istenir, sonradan kalan kısım için ek dava açılamaz.
Marka, patent ve tasarım haklarınızın korunmasında hukuki destek için bize ulaşın.
Ölenin desteğinden yoksun kalanların talebi ve hesabı.
Devamını oku ›MakaleSorumluluğun şartları, ispat yükü ve tazminatın belirlenmesi.
Devamını oku ›Makaleİki yıllık ve on yıllık süreler.
Devamını oku ›