Maddi ve Manevi Tazminat

Maddi ve Manevi Tazminat Ne Demek?

Maddi tazminat, haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle malvarlığında meydana gelen eksilmenin para ile giderilmesidir. Manevi tazminat ise kişilik değerlerinde oluşan elem, üzüntü ve saygınlık kaybının karşılığıdır. Maddi tazminat hesaplanabilir bir zarara dayanır; manevi tazminatta hâkim, olayın ağırlığını ve tarafların durumunu değerlendirerek hakkaniyete göre bir tutar belirler.

İki talep birbirinden bağımsızdır ve aynı davada birlikte istenebilir. Manevi tazminat, maddi tazminattan farklı olarak matematiksel bir hesaba dayanmaz; hâkimin takdirine tabidir ve zenginleşme aracı olamaz.

Ölüm Hâlinde İstenebilecek Kalemler

TBK m. 53 uyarınca ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır: cenaze giderleri; ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar; ve ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.

Üçüncü kalem uygulamada en yüksek tutarlı olanıdır ve ayrı bir dava türü hâline gelmiştir; ayrıntısı için destekten yoksun kalma tazminatı yazımıza bakınız. Kanundaki sayım sınırlayıcı değildir; maddede "özellikle" denildiğinden başka zarar kalemleri de ispatlanmak kaydıyla istenebilir.

Bedensel Zararda İstenebilecek Kalemler

TBK m. 54 uyarınca bedensel zararlar özellikle şunlardır: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.

Çalışma gücü kaybı, adli tıp veya hastane raporuyla belirlenen sürekli maluliyet oranı üzerinden aktüerya hesabıyla belirlenir. "Ekonomik geleceğin sarsılması" ise maluliyet oranına yansımayan ancak kişinin iş bulma ve mesleğini icra etme imkânını azaltan durumları karşılar; örneğin yüzdeki kalıcı iz nedeniyle mesleki ilerlemenin zorlaşması.

Manevi Tazminatın Şartları

TBK m. 56 uyarınca hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir. Ayrıca ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir.

Kişilik hakkı ihlallerinde ise dayanak TBK m. 58'dir: kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, manevi tazminat isteyebilir. Hâkim bu tazminat yerine diğer bir giderim biçimi kararlaştırabilir veya buna ekleyebilir; özellikle saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir.

Manevi Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?

Manevi tazminatta tarife yoktur; miktar hâkimin takdiriyle belirlenir. Uygulamada gözetilen ölçütler şunlardır: olayın ağırlığı ve oluş biçimi, tarafların kusur dereceleri, zarar görenin maluliyet oranı ve duyduğu elemin yoğunluğu, tarafların ekonomik ve sosyal durumu, olay tarihindeki paranın alım gücü.

Yerleşik ilke şudur: manevi tazminat ne zarar göreni zenginleştirecek kadar yüksek ne de ihlali karşılamayacak kadar düşük olmalıdır. Manevi tazminat bölünemez; kural olarak tek seferde ve bir bütün olarak istenir, kısmi dava sonrası kalan kısım için ek dava açılamaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Ölüm hâlinde hangi kalemler istenebilir?

Cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücü kaybından doğan kayıplar ve ölenin desteğinden yoksun kalanların kayıpları istenebilir (TBK m. 53).

Bedensel zararda hangi kalemler istenebilir?

Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar istenebilir (TBK m. 54).

Ölenin yakınları manevi tazminat isteyebilir mi?

Evet. Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir (TBK m. 56/2).

Manevi tazminatta tarife var mı?

Hayır. Miktar hâkimin takdiriyle; olayın ağırlığı, kusur dereceleri, maluliyet oranı ve tarafların ekonomik-sosyal durumu gözetilerek belirlenir.

Manevi tazminat kısmi dava ile istenebilir mi?

Manevi tazminat yerleşik uygulamada bölünemez kabul edilir; kural olarak tek seferde ve bir bütün olarak istenir, sonradan kalan kısım için ek dava açılamaz.

Maddi manevi ne demek?

Maddi, para ile ölçülebilen malvarlığı zararını; manevi ise para ile ölçülemeyen, kişilik değerlerinde oluşan zararı anlatır. Bir olayda ikisi birlikte talep edilebilir.