Teknolojik Koruma Önlemlerinin Etkisiz Kılınması

Teknolojik Koruma Önlemi Kavramı

Erişim kontrolü, şifreleme veya çoğaltım kontrol mekanizması gibi yöntemlerle eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanımını denetim altında tutan uygulamalar teknolojik koruma önlemi olarak kabul edilir. Bu önlemler, hak sahiplerinin izinsiz kullanıma karşı kendi eserlerini korumasına imkân tanır.

5846 sayılı Kanunun 72'nci maddesi 2021 yılında 7346 sayılı Kanunla değiştirilerek günümüz dijital dağıtım yöntemlerine uygun hale getirilmiştir. Madde, bu önlemleri etkisiz kılmaya yönelik ürün ve araçların imali, ithali, dağıtımı, satışı, kiralanması veya ticari amaçla bulundurulmasını yaptırıma bağlar.

Cezai Sorumluluğun Kapsamı

FSEK m.72 uyarınca teknolojik önlemleri etkisiz kılmaya yönelik ürün ve araçları imal veya ithal eden, dağıtan, satan, kiraya veren ya da ticari amaçla elinde bulunduranlar altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Aynı cezai sorumluluk, bu ürün ve araçların reklam, pazarlama, tasarım veya uygulama hizmetlerini sunanlar için de geçerlidir.

Bu düzenleme yalnızca doğrudan koruma önlemini kıran kişiyi değil, bu amaca hizmet eden ticari zinciri de kapsam içine alarak korsan yazılım ve cihazların dolaşımını engellemeyi hedefler. Soruşturma aşamasında genellikle bilirkişi incelemesiyle ürünün gerçekten koruma önlemini etkisiz kılma işlevine sahip olup olmadığı tespit edilir.

Hukuki ve Cezai Yolların Birlikte Kullanımı

Teknolojik koruma önlemlerinin etkisiz kılınması hem ceza sorumluluğu hem de hukuk davalarının konusu olabilir. Hak sahipleri tecavüzün ref'i ve men'i davaları ile birlikte maddi ve manevi tazminat talep edebilir; ayrıca ihlale konu ürün ve araçların müsaderesi istenebilir.

Uygulamada bu tür davalar genellikle yazılım korsanlığı, oyun konsolu kilitlerinin açılması veya yayın platformlarının şifrelerinin kırılması gibi olaylarda görülür. Delillerin dijital nitelikte olması nedeniyle süreçlerin başından itibaren bilişim uzmanı desteği alınması büyük önem taşır.

Etkili Önlem Şartı ve Hak Yönetim Bilgisinden Farkı

Madde her önlemi değil, etkili teknolojik önlemleri korur. FSEK m.72 korumayı; eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanımının kontrolünü sağlamak üzere erişim kontrolü veya şifreleme gibi bir koruma yöntemi ya da çoğaltım kontrol mekanizması uygulamalarıyla sağlanan önlemlerle sınırlar. Salt uyarı niteliğinde bir işaret ya da kullanımı fiilen denetlemeyen bir düzenek bu tanıma girmez.

Maddenin bugünkü hâli 21/12/2021 tarihli ve 7346 sayılı Kanunun 1'inci maddesiyle başlığıyla birlikte değiştirilmiştir. Yürürlükteki metin iki grup fiili cezalandırır: etkisiz kılmaya yönelik ürün ve araçları imal veya ithal eden, dağıtan, satan, kiraya veren yahut ticari amaçla elinde bulunduranlar ile bu ürün ve araçların reklam, pazarlama, tasarım veya uygulama hizmetlerini sunanlar. Öngörülen ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir.

Teknolojik koruma önlemi ile hak yönetim bilgisi birbirinden ayrı korumalardır. FSEK Ek m.4, eser ve eser sahibi ile haklardan birinin sahibine yahut kullanım süre ve şartlarına ilişkin olarak nüshalar üzerinde bulunan veya eserin topluma sunulması sırasında görülen bilgilerin yetkisiz olarak kaldırılmasını ve değiştirilmesini yasaklar; bu bilgileri değiştirilmiş nüshaların dağıtılmasını, ithalini, yayınlanmasını ve topluma iletilmesini de engeller. Bir olayda her iki koruma birlikte ihlal edilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Teknolojik koruma önlemini kıran cihazı satın almak suç mudur

Madde metni imalat, ithalat, dağıtım, satış, kiralama ve ticari amaçla bulundurma fiillerini cezalandırır; kişisel kullanım amacıyla edinim ayrı değerlendirilir ancak somut olayın niteliğine göre hukuki sorumluluk gündeme gelebilir.

Bu suç şikâyete tabi midir

FSEK'teki fikri haklara tecavüz suçları bakımından soruşturma ve kovuşturma usulü kanunun ilgili hükümlerine tabidir; süreç başlatmadan önce somut olayın değerlendirilmesi önerilir.

Teknolojik önlem ihlali hangi tazminat taleplerini doğurur

Hak sahibi, maddi ve manevi tazminatın yanı sıra üç kat tazminat talebini de içeren FSEK'in genel tazminat hükümlerinden yararlanabilir.

Teknolojik koruma önlemi ile hak yönetim bilgisi aynı şey midir

Hayır. Teknolojik koruma önlemi, FSEK m.72 anlamında erişim kontrolü, şifreleme veya çoğaltım kontrolü gibi kullanımı fiilen denetleyen bir mekanizmadır. Hak yönetim bilgisi ise FSEK Ek m.4 kapsamında eser, hak sahibi ve kullanım şartlarına ilişkin olarak nüsha üzerinde bulunan bilgidir. İkisi ayrı hükümlerle korunur ve birlikte ihlal edilebilir.