Mali Haklarda Basit Ruhsat ve Tam Ruhsat Farkı

Ruhsat Kavramı ve Türleri

5846 sayılı Kanunun 56'ncı maddesi uyarınca ruhsat, mali hak sahibinin aynı ruhsatı başka kişilere de vermesine engel değilse basit ruhsat, yalnız bir kişiye mahsus ise tam ruhsat olarak nitelendirilir. Kanun veya sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça her ruhsat basit sayılır; bu nedenle inhisari (tam) ruhsatın sözleşmede açıkça düzenlenmesi gerekir.

Ruhsat, mali hakkın devrinden farklıdır; devirde hak tamamen başkasına geçerken ruhsatta eser sahibi hak sahipliğini korur, yalnızca kullanım izni verir. Bu ayrım, özellikle yayın, film ve yazılım sözleşmelerinde tarafların hak ve yükümlülüklerinin doğru kurgulanması açısından büyük önem taşır.

Basit Ruhsatın Hukuki Rejimi

Basit ruhsatlar hakkında Borçlar hukukundaki hasılat kirasına ilişkin hükümler kıyasen uygulanır. Bu nedenle basit ruhsat alan kişi, eseri kararlaştırılan şekilde kullanabilir ancak eser sahibi aynı eseri başkalarına da ruhsat vermeye devam edebilir; ruhsat alanın münhasır bir kullanım beklentisi yoktur.

Basit ruhsatın sınırları sözleşmede açıkça belirtilmelidir; kullanım alanı, süresi, coğrafi kapsamı ve bedel gibi unsurların net düzenlenmemesi durumunda yorum kuralları ve eser sahibinin lehine yorum ilkesi devreye girer.

Tam Ruhsatın Hukuki Rejimi ve Tercih Kriterleri

Tam ruhsat verildiğinde, ruhsatı alan kişi dışında başkasına aynı hakların kullanımı için izin verilemez; bu ruhsat türü hakkında intifa hakkına ilişkin hükümler kıyasen uygulanır. Tam ruhsat, özellikle yayımcılık ve yapımcılık ilişkilerinde yatırımı güvence altına almak isteyen taraflarca tercih edilir.

Tarafların hangi ruhsat türünü seçeceği, eserin ticari değeri, pazarlama stratejisi ve yatırım büyüklüğü gibi faktörlere bağlıdır. Sözleşmede ruhsatın türü, kapsamı ve süresi açıkça yazılmazsa kanunun basit ruhsat karinesi uygulanacağından, tarafların niyetlerini net biçimde metne yansıtması önerilir.

Ruhsatın Devri, Şekli ve Sona Ermesi

Ruhsat alan kişi, aldığı kullanma yetkisini kendiliğinden başkasına aktaramaz. FSEK m.49 uyarınca mali bir hakkı veya bu hakkı kullanma ruhsatını iktisap etmiş olan kimse, bunu ancak eser sahibinin ya da mirasçılarının yazılı muvafakatiyle bir başkasına devredebilir. Bu kural tam ruhsat bakımından da geçerlidir; ruhsatın inhisari olması, tek başına devir yetkisi doğurmaz.

Şekil bakımından ruhsat sözleşmeleri devir sözleşmeleriyle aynı rejime tabidir. FSEK m.52, mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar; sözleşmede ayrıca sayılmayan bir hakkın ruhsata dâhil olduğu varsayılmaz. Bu nedenle ruhsatın kapsamı, süresi, coğrafi alanı ve bedeli metinde tek tek düzenlenmelidir.

Sona erme bakımından m.50 ayrı bir rejim getirir. Henüz vücuda getirilmemiş eserlere ilişkin taahhütler geçerlidir; ancak eser sahibinin ileride meydana getireceği eserlerin bütününe veya belirli bir nevine ilişkin taahhütleri taraflardan her biri, ihbar tarihinden bir yıl sonra hüküm ifade etmek üzere feshedebilir. Eser tamamlanmadan eser sahibinin ölmesi, tamamlama kabiliyetini yitirmesi veya kusuru olmaksızın tamamlamanın imkânsızlaşması hâlinde; keza karşı tarafın iflası ya da devraldığı mali hakları kullanmaktan aciz duruma düşmesi hâlinde bu taahhütler kendiliğinden sona erer. Metinde geçen diğer terimlerin kısa karşılıkları için hukuk sözlüğüne bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sözleşmede ruhsat türü belirtilmezse ne olur

Kanun veya sözleşmeden aksi anlaşılmadıkça her ruhsat basit sayılır; yani eser sahibi aynı hakkı başkalarına da verebilir.

Tam ruhsat ile mali hakkın devri aynı şey midir

Hayır, tam ruhsatta eser sahibi hak sahipliğini korur ve yalnızca münhasır kullanım izni verir; devirde ise hak tamamen karşı tarafa geçer.

Basit ruhsat sözleşmesi şekle tabi midir

FSEK m.52 uyarınca mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı şekilde yapılması ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.

Tam ruhsat alan kişi bu ruhsatı başkasına devredebilir mi

Ruhsatın tam (inhisari) olması devir yetkisi vermez. FSEK m.49 uyarınca kullanma ruhsatını iktisap eden kimse, bunu ancak eser sahibinin veya mirasçılarının yazılı muvafakatiyle üçüncü kişiye devredebilir. Devir ve alt lisans yetkisinin ruhsat sözleşmesinde ayrıca düzenlenmesi gerekir.