İşçinin İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri

İşçinin Genel Yükümlülükleri

İşçi, kendi can güvenliği ve sağlığı yanında, faaliyetlerinden etkilenen diğer kişilerin can güvenliği ve sağlığını etkilemeyecek şekilde davranmak, işyerinde aldığı eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda hareket etmekle yükümlüdür. İşçi ayrıca, işverenin veya çalışan temsilcisinin izni olmaksızın kendi başına tehlikeli müdahalelerde bulunmaktan kaçınmalıdır.

İşçi; makine, cihaz, araç, gereç ve kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak, bunlarda tespit ettiği arızaları işverene veya çalışan temsilcisine bildirmek, işyerinde tehlike oluşturan durumları rapor etmek zorundadır. Bu bildirim yükümlülüğü, olası bir kazanın önceden önlenebilmesi açısından büyük pratik önem taşır.

Kişisel Koruyucu Donanım Kullanımı ve Eğitim

İşçi, işveren tarafından sağlanan kişisel koruyucu donanımları usulüne uygun kullanmak ve bunların bakımını yapmak zorundadır; bu ekipmanların kullanılmaması hem iş kazası riski doğurur hem de disiplin sorumluluğu doğurabilir. Eğitim süresince geçen zaman, çalışma süresinden sayılır ve işçi bu süre için ücretine hak kazanır.

İşveren tarafından verilen iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine katılmak, eğitimde öğrenilen kurallara uymak da işçinin yükümlülükleri arasındadır; eğitime katılmama, işçinin kusurunu artıran bir unsur olarak değerlendirilebilir. Eğitime katılmayan işçinin bu davranışı, tekrarlanması halinde işveren tarafından yazılı olarak uyarı konusu yapılabilir.

Yükümlülüklerin İhlalinin Sonuçları

İşçinin iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uymaması, bir iş kazası meydana gelmesi halinde tazminat hesabında işçinin müterafik kusuru olarak dikkate alınabilir ve tazminat miktarını azaltabilir. Müterafik kusur değerlendirmesi, mahkemece bilirkişi raporu ile somut olayın koşullarına göre ayrıntılı olarak yapılır.

Ayrıca işçinin bu kurallara tekrarlanan şekilde uymaması, işverene geçerli fesih hakkı tanıyabilir; hayatı tehlike oluşturan durumlarda ise doğrudan haklı fesih sebebi olarak değerlendirilebilir. Bu tür fesihlerde de işverenin öncelikle işçiyi uyarmış olması, feshin geçerliliği açısından önem taşır.

Sürecin devamında işin durdurulması kararı ve itiraz konusu da çoğu dosyada gündeme gelir.

Beş Bentlik Yükümlülük Listesi

6331 sayılı Kanunun 19'uncu maddesi çalışanın yükümlülüğünü genel bir kuralla başlatır: çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili aldıkları eğitim ve işverenin bu konudaki talimatları doğrultusunda, kendilerinin ve hareketlerinden ya da yaptıkları işten etkilenen diğer çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür. Yükümlülük yalnızca kişinin kendi güvenliğiyle sınırlı değildir.

İkinci fıkra bu genel kuralı beş bent hâlinde somutlaştırır. İlk iki bent ekipmana ilişkindir: işyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tehlikeli madde, taşıma ekipmanı ve diğer üretim araçlarını kurallara uygun kullanmak, güvenlik donanımlarını doğru kullanmak, keyfi olarak çıkarmamak ve değiştirmemek; kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumak.

Kalan üç bent bildirim ve iş birliğine yöneliktir: sağlık ve güvenlik yönünden ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaşıldığında veya koruma tedbirlerinde eksiklik görüldüğünde işverene ya da çalışan temsilcisine derhal haber vermek; teftişe yetkili makamca tespit edilen noksanlık ve mevzuata aykırılıkların giderilmesinde işveren ve çalışan temsilcisi ile iş birliği yapmak; kendi görev alanında iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için iş birliği yapmak.

Sıkça Sorulan Sorular

İşçi kişisel koruyucu donanım kullanmazsa ne olur?

Bu durum disiplin sorumluluğu doğurabilir ve bir iş kazasında işçinin kusuru olarak değerlendirilerek tazminat miktarını etkileyebilir.

İşçinin eğitime katılma zorunluluğu var mıdır?

Evet, işveren tarafından verilen iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine katılmak işçinin yükümlülüğüdür.

Tekrarlanan ihlaller fesih sebebi olabilir mi?

Evet, işçinin sürekli olarak kurallara uymaması geçerli veya haklı fesih sebebi oluşturabilir.

Çalışan tehlike gördüğünde ne yapmakla yükümlüdür?

6331 sayılı Kanun m.19 uyarınca çalışan, işyerindeki makine, cihaz, tesis ve binalarda sağlık ve güvenlik yönünden ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştığında veya koruma tedbirlerinde bir eksiklik gördüğünde işverene ya da çalışan temsilcisine derhal haber vermekle yükümlüdür.