Telafi Çalışması

Telafi Çalışmasının Şartları

İşveren; zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi ya da benzeri nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya hiç çalışılmaması hallerinde, çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir. Zorunlu neden kavramı, işyerinde elektrik kesintisi, hammadde teminindeki aksaklık gibi işverenin iradesi dışındaki durumları da kapsar.

Telafi çalışması, çalışılmayan sürenin bitiminden itibaren dört ay içinde yaptırılmalıdır; bu süreyi iki katına kadar artırmaya yalnızca Cumhurbaşkanı yetkilidir, taraflar toplu iş sözleşmesiyle süreyi uzatamaz. Telafi çalışması, tatil günlerinde yaptırılamaz ve günlük en çok üç saat olarak uygulanabilir. Bu süre sınırlarına uyulmaması halinde yapılan çalışma, telafi çalışması olarak değil fazla çalışma olarak değerlendirilir.

Telafi Çalışmasının Fazla Çalışmadan Farkı

Telafi çalışması, günlük en çok çalışma süresini aşmamak kaydıyla yaptırılır ve bu çalışma fazla çalışma veya fazla süreli çalışma sayılmaz; dolayısıyla zamlı ücret ödenmesi gerekmez. Bu yön, telafi çalışmasını fazla çalışmadan ayıran en temel unsurdur. Günlük azami çalışma süresi olan on bir saatin telafi çalışması ile birlikte aşılmamasına da dikkat edilmelidir.

Ancak işverenin telafi çalışmasını günlük çalışma süresinin üzerinde yaptırması veya kanunda öngörülen şartlar dışında uygulaması halinde, bu çalışma fazla çalışma hükümlerine tabi olur ve zamlı ücret ödenmesi gerekir. Bu farkın doğru tespiti, işçinin alacak hesaplamasında büyük önem taşımaktadır.

İşçinin Bilgilendirilmesi ve Uygulama

İşveren, telafi çalışmasının başlama tarihinden önce işçilere yazılı olarak veya işyeri uygulamaları çerçevesinde bilgi vermek zorundadır; aksi halde telafi çalışması geçersiz sayılabilir ve fazla çalışma ücreti doğabilir. Bildirimin yapılmaması, telafi çalışmasının geçerliliğini tartışmalı hale getirebilir ve ispat yükünü işverene yükleyebilir.

Telafi çalışması, işyerinin tamamında veya bir bölümünde uygulanabilir; işçinin bu çalışmaya katılmayı reddetmesi, işveren tarafından geçerli fesih sebebi olarak değerlendirilebileceği gibi somut olayın özelliklerine göre de incelenmelidir. Somut olayın özellikleri, işçinin sağlığı ve geçerli bir mazereti bulunup bulunmadığı bu değerlendirmede dikkate alınır.

Dört Aylık Süre, Günlük Üç Saat Sınırı ve Tatil Yasağı

4857 sayılı Kanun m.64 telafi çalışmasının hangi hâllerde yaptırılabileceğini sayar: zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi, benzer nedenlerle normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebiyle kendisine izin verilmesi. Bu hâllerde işveren dört ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir.

25/3/2020 tarihli ve 7226 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Maddenin niteleme hükmü ise ücret bakımından belirleyicidir: bu çalışmalar fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz; dolayısıyla zamlı ücret doğurmaz.

İkinci fıkra iki kesin sınır koyar. Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşuluyla günde üç saatten fazla olamaz. Ayrıca tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz. Bu iki sınır, telafi çalışmasının fazla çalışmaya dönüşmesini önleyen güvencelerdir.

Sıkça Sorulan Sorular

Telafi çalışması için zamlı ücret ödenir mi?

Hayır, kanuni şartlara uygun yapılan telafi çalışması fazla çalışma sayılmaz ve zamlı ücrete tabi değildir.

Telafi çalışması ne kadar sürede yaptırılmalıdır?

Çalışılmayan sürenin bitiminden itibaren dört ay içinde, toplu iş sözleşmesiyle sekiz aya kadar uzatılabilecek sürede yaptırılmalıdır.

Telafi çalışması tatil günlerinde yaptırılabilir mi?

Hayır, telafi çalışması tatil günlerinde yaptırılamaz.

Telafi çalışması hafta tatilinde yaptırılabilir mi?

Yaptırılamaz. 4857 sayılı Kanun m.64 uyarınca tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz. Ayrıca telafi çalışmaları günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşuluyla günde üç saatten fazla olamaz.