Taşıma İşleri Komisyoncusu ve Sorumluluğu

Taşıma İşleri Komisyoncusu Kimdir

Taşıma işleri komisyoncusu, taşıma komisyonculuğu sözleşmesiyle, ücret karşılığında eşya taşıtmayı üstlenen kişidir. Türk Ticaret Kanunu'nun Taşıma İşleri kitabının altıncı kısmında düzenlenen bu kurumda komisyoncu, eşyayı kural olarak bizzat taşımaz; taşıma için gerekli sözleşmeleri yapar ve organizasyonu üstlenir. Bu yönüyle taşıyıcıdan ayrılır ve sorumluluğu farklı esaslara bağlanır.

Kanun m.918, komisyoncunun borcunun kapsamına eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeleri yapmanın yanında, taşıma aracının seçilmesi, ambalajlama, işaretleme ve gümrükleme gibi edimlerin yerine getirilmesinin de girebileceğini belirtir. Aksi öngörülmedikçe komisyoncu, yalnızca bu edimlerin yerine getirilmesi için gereken sözleşmeleri yapmakla yükümlüdür. Gerekli sözleşmeleri kendi adına ya da böyle bir yetki almış olması şartıyla gönderen adına yapar ve edimlerini yerine getirirken gönderenin menfaatlerini gözetmek ve talimatlarına uymak zorundadır.

Gönderenin Yükümlülükleri ve Kesin Ücret

Türk Ticaret Kanunu m.919, gönderene önemli yükümlülükler yükler. Gönderen gerektiğinde eşyayı ambalajlamak ve işaretlemek, gerekli belgeleri sağlamak ve komisyoncunun edimlerini yerine getirebilmesi için gerekli bilgileri vermekle yükümlüdür. Yük tehlikeli bir eşya ise tehlikenin niteliğini ve alınması gereken önlemleri yazılı olarak ve zamanında bildirmesi gerekir. Bu yükümlülüklerin ihlali, gönderene kusursuz sorumluluk doğurabilir.

Ücret yönünden Kanun m.921 özel bir düzenleme getirir. Ücret olarak taşıma giderlerini de içeren tek bir bedel kararlaştırılmışsa, taşıma işleri komisyoncusu taşımaya ilişkin olarak taşıyıcının veya taşıyanın hak ve yükümlülüklerine sahip olur. Benzer biçimde m.926 uyarınca komisyoncu eşyanın taşınmasını bizzat üstlenirse taşıyıcı veya taşıyan sayılır. Kanun m.927 ise komisyoncunun eşyayı başka bir gönderenin eşyasıyla birlikte taşıtabileceği toplama yük hâlini düzenler.

Sorumluluk, Hapis Hakkı ve Zamanaşımı

Türk Ticaret Kanunu m.928 uyarınca taşıma işleri komisyoncusu, zilyetliğinde bulunan eşyanın zıyaından ve hasarından sorumludur. Bu sorumluluğa taşıyıcının sorumluluğuna ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır. Zilyetliğinde bulunan malın zıyaından veya hasarından kaynaklanmayan zararlardan ise komisyoncu, ancak m.918'deki yükümlülüklerini ihlal etmesi hâlinde sorumlu tutulur.

Kanun m.929, komisyoncunun kendi adamlarının ve taşımanın yerine getirilmesi için yararlandığı kişilerin görevlerini yaparken işledikleri fiil ve ihmallerden kendi fiili gibi sorumlu olduğunu öngörür. Alacakların teminatı bakımından m.892 ve m.925 hükümleri, komisyoncunun hapis hakkını ve halefiyetini düzenler. Zamanaşımı yönünden m.930, m.855 hükümlerine yollama yapar; buna göre kısa zamanaşımı süresi esas olmakla birlikte, zararın kasten veya pervasızca bir davranışla ve böyle bir zararın doğması ihtimalinin bilinciyle işlenen bir fiilden doğması hâlinde daha uzun süre uygulanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Taşıma işleri komisyoncusu ile taşıyıcı arasındaki fark nedir?

Taşıyıcı eşyayı bizzat taşımayı üstlenirken, taşıma işleri komisyoncusu eşyanın taşıtılmasını, yani taşıma için gerekli sözleşmelerin yapılmasını ve organizasyonu üstlenir. Komisyoncu taşımayı bizzat üstlenirse Türk Ticaret Kanunu m.926 uyarınca taşıyıcı sayılır.

Tek bedel kararlaştırılması sorumluluğu değiştirir mi?

Evet. Kanun m.921 uyarınca taşıma giderlerini de içeren tek bir ücret kararlaştırılmışsa, komisyoncu taşımaya ilişkin olarak taşıyıcının veya taşıyanın hak ve yükümlülüklerine sahip olur.

Komisyoncu alt yüklenicilerin kusurundan sorumlu mudur?

Evet. Türk Ticaret Kanunu m.929 uyarınca komisyoncu, kendi adamlarının ve taşımanın yerine getirilmesi için yararlandığı kişilerin görevleri sırasındaki fiil ve ihmallerinden kendi fiili gibi sorumludur.