Taşıma Senedi ve Taşıyıcının Sorumluluğu

Taşıma Senedinin İşlevi

TTK m.856 uyarınca taşıyıcı veya gönderen, taşıma sözleşmesinin içeriğini gösteren bir taşıma senedi düzenlenmesini isteyebilir. m.857 hükmü, taşıma senedinde bulunması gereken asgari unsurları; tarafların kimliği, eşyanın cinsi, miktarı, teslim yeri ve tarihi gibi bilgileri düzenler. Bu husus, uygulamada tarafların hak ve yükümlülüklerinin netleşmesi bakımından büyük önem taşımakta olup, sözleşme ve karar metinlerinin bu çerçeveye uygun hazırlanması olası uyuşmazlıkların önüne geçer.

m.858 uyarınca iki tarafça imzalanan taşıma senedi, taşıma sözleşmesinin yapıldığına, içeriğine ve eşyanın taşıyıcı tarafından teslim alındığına kanıt oluşturur ve uyuşmazlıklarda önemli bir ispat işlevi görür. Senet düzenlenmemiş olsa bile taşıma sözleşmesi kurulur; senet geçerlilik şartı değildir (m.856/2).

Taşıyıcının Özen Yükümlülüğü

TTK m.875 uyarınca taşıyıcı, eşyanın teslim alınmasından teslim edilmesine kadar geçen süre içinde meydana gelen ziya, hasar veya gecikmeden doğan zarardan sorumludur. Taşıyıcı, zıya, hasar veya gecikmenin en yüksek özeni göstermesine rağmen kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği sebeplerden doğduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulur (m.876). Bu düzenleme, ilgili tarafların menfaatleri arasında hukuken öngörülen dengenin korunmasını amaçlamakta ve uygulayıcıların bu dengeyi gözeterek işlem yapmasını gerektirmektedir.

m.876 hükmü, taşıyıcıdan beklenen özen ölçüsünü en yüksek özen olarak belirler; taşıyıcı, ancak zıya, hasar veya gecikmenin bu özene rağmen kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği sebeplerden doğduğunu ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.

Sorumluluğu Ortadan Kaldıran Haller

m.877 uyarınca taşıyıcı, taşıma aracındaki arızaya veya taşıtı kiraladığı kişinin, onun temsilcilerinin ya da çalışanlarının kusuruna dayanarak sorumluluktan kurtulamaz; üstü açık araç kullanılması, yetersiz ambalaj, eşyanın doğal niteliği veya canlı hayvan taşıması gibi özel kurtuluş hâlleri m.878'de sayılmıştır. m.879 uyarınca taşıyıcı, kendi adamlarının ve taşımanın yerine getirilmesi için yararlandığı kişilerin fiil ve ihmallerinden de kendi fiili gibi sorumludur.

Taşıyıcının sorumluluğu, gönderenin veya gönderilenin kusuru, eşyanın doğal niteliği veya ambalajın yetersizliği gibi nedenlerle sınırlanabilir; ancak bu hallerin ispat yükü taşıyıcıya aittir. Söz konusu düzenleme, ilgili mevzuatın genel sistematiğiyle uyumlu olup, uygulamada bu hükümlerin diğer ilgili kanun maddeleriyle birlikte yorumlanması gerekmektedir.

Hak kaybı yaşanmaması için bagaj kaybında tazminat konusundaki kurallar da birlikte ele alınmalıdır.

Senet Düzenlenmemişse Sözleşme Nasıl İspatlanır

Türk Ticaret Kanunu'nun 856. maddesine göre taşıma senedi taraflardan birinin istemi üzerine düzenlenir; yani düzenlenmesi kural olarak zorunlu değildir. Senet üç özgün nüsha olarak hazırlanır ve gönderen tarafından imzalanır; gönderen, taşıyıcının da senedi imzalamasını isteyebilir. Nüshaların dağılımı da maddede gösterilmiştir: bir nüsha gönderene aittir, biri eşyaya eşlik eder, üçüncüsü taşıyıcıda kalır.

Senet düzenlenmemiş olması sözleşmenin varlığını ortadan kaldırmaz. Maddenin ikinci fıkrası açıktır: taşıma senedi düzenlenmemiş olsa bile tarafların karşılıklı ve birbirine uygun iradeleri ile taşıma sözleşmesi kurulur. Dahası Kanun bir karine getirir; eşyanın taşıyıcıya teslimi, taşıma sözleşmesinin varlığına karinedir. Bu karine sayesinde gönderen, elinde imzalı bir senet olmasa da taşıma ilişkisinin kurulduğunu teslim olgusuna dayanarak ileri sürebilir.

Taşıyıcının sorumluluğu ise 875. maddede bir zaman aralığına bağlanmıştır: taşıyıcı, eşyanın taşınmak üzere teslim alınmasından teslim edilmesine kadar geçecek süre içinde eşyanın zıyaından, hasarından veya teslimindeki gecikmeden doğan zararlardan sorumludur. Zararın oluşmasına gönderenin veya gönderilenin bir davranışı ya da eşyanın özel bir ayıbı sebep olmuşsa, tazminat borcunun doğmasında ve kapsamının belirlenmesinde bu olguların ne ölçüde etkili olduğu dikkate alınır. Gecikme hâlinde herhangi bir zarar oluşmasa dahi taşıma ücreti gecikme süresiyle orantılı olarak indirilir; meğerki taşıyıcı her türlü özeni gösterdiğini ispat etmiş olsun.

Sıkça Sorulan Sorular

Taşıma senedi hangi işlevi görür?

Taşıma senedi, taşıma sözleşmesinin yapıldığını ve içeriğini ispata elverişli bir belge işlevi görür ve taraflar arasındaki uyuşmazlıklarda kanıt olarak kullanılır.

Taşıyıcı hangi hallerde sorumlu tutulur?

Taşıyıcı, eşyanın teslim alınmasından teslimine kadar meydana gelen ziya, hasar veya gecikmeden sorumludur.

Taşıyıcı sorumluluktan nasıl kurtulabilir?

Taşıyıcı, zararın en yüksek özeni göstermesine rağmen kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği sebeplerden doğduğunu (m.876) veya m.878'de sayılan özel hâllerden birine bağlandığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.

Taşıma senedi düzenlenmemişse taşıma sözleşmesi geçerli midir?

Evet. Türk Ticaret Kanunu'nun 856. maddesinin ikinci fıkrasına göre taşıma senedi düzenlenmemiş olsa bile tarafların karşılıklı ve birbirine uygun iradeleri ile taşıma sözleşmesi kurulur. Aynı fıkra, eşyanın taşıyıcıya teslimini taşıma sözleşmesinin varlığına karine sayar. Senet, sözleşmenin geçerlilik şartı değil, taraflardan birinin istemi üzerine düzenlenen bir ispat aracıdır. Taşıyıcının sorumluluğunun gündelik paket gönderilerinde nasıl işlediği ise kargo kaybı ve hasarı sayfasında pratik yönleriyle anlatılmaktadır.