Sendika Üyeliği Güvencesi

Örgütlenme Özgürlüğü ve Üyelik

İşçiler, onbeş yaşını doldurmuş olmak kaydıyla, hiçbir izin gerekmeksizin istedikleri sendikaya serbestçe üye olabilir; aynı zamanda dilerlerse sendika üyeliğinden çekilme hakkına da sahiptir. Sendikaya üyelik, Bakanlıkça sağlanan elektronik başvuru sistemine e-Devlet kapısı üzerinden üyelik başvurusunda bulunulması ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulü ile kazanılır (6356 sayılı Kanun m.17/5); noter şartı kaldırılmıştır. Üyelikten çekilme de e-Devlet kapısı üzerinden yapılacak çekilme bildirimi ile gerçekleştirilir (m.19/2).

İşveren, işçi alırken veya çalıştırırken herhangi bir sendikaya üye olmayı veya olmamayı şart koşamaz; bu tür bir şart, iş sözleşmesinde yer alsa dahi geçersizdir. İşveren, iş ilanlarında veya mülakat süreçlerinde de sendikal eğilimi sorgulayacak sorular yöneltemez.

Sendikal Nedenle Ayrımcılık Yasağı

İşveren, bir işçisini sendika üyesi olması veya olmaması, ya da iş saatleri dışında sendikal faaliyette bulunması nedeniyle işten çıkaramaz, farklı işlemlere tabi tutamaz veya diğer işçilerden ayrı bir muameleye maruz bırakamaz. Bu ispat kuralı, sendikal özgürlüğün fiilen korunabilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Sendikal nedenle yapılan ayrımcılık iddiasında ispat yükü belirli koşullarda işverene geçebilir; işçi, sendikal nedeni gösterecek olguları ortaya koyduğunda işveren aksini ispatlamak zorunda kalabilir. Sendikal tazminat, işçinin işyerindeki kıdemine ve ücretine bakılmaksızın belirlenen asgari miktarın altında olamaz.

İhlalin Sonuçları ve Sendikal Tazminat

Sendikal nedenle yapılan fesih, hem geçersiz sayılabilir hem de işçi sendikal tazminat talep edebilir; sendikal tazminat, işçinin bir yıllık ücretinden az olamaz ve iş güvencesi kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın talep edilebilir. Mahkeme, feshin hem geçersiz hem de sendikal nedene dayandığına karar verirse, işçi her iki taleple de sonuç alabilir.

İşçi, sendika üyeliği nedeniyle işten çıkarılmışsa hem işe iade davası hem de sendikal tazminat davasını birlikte açabilir; mahkeme, feshin sendikal nedene dayandığını tespit ederse işçinin lehine karar verir. Bu durumda işveren, hem işe başlatmama tazminatı hem de sendikal tazminat ödemekle yükümlü tutulabilir.

İspat Yükünün Fesih ve Fesih Dışı Hâllerde Bölünmesi

6356 sayılı Kanunun 25'inci maddesi ispat yükünü iki ayrı fıkrada, birbirinden farklı biçimde düzenler. Altıncı fıkraya göre iş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği iddiasıyla açılacak davada feshin nedenini ispat yükümlülüğü işverene aittir; feshin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia eden işçi ise feshin sendikal nedene dayandığını ispatla yükümlüdür.

Fesih dışındaki ayrımcılık iddialarında başlangıç noktası farklıdır. Yedinci fıkra uyarınca fesih dışında işverenin sendikal ayrımcılık yaptığı iddiasını işçi ispat etmekle yükümlüdür; ancak işçi sendikal ayrımcılık yapıldığını güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, işveren davranışının nedenini ispat etmekle yükümlü olur. Bu, ispat yükünün yer değiştirdiği bir kademelendirmedir.

Sendikal tazminatın alt sınırı ve işe iade ile ilişkisi de maddede belirlenmiştir. Dördüncü fıkra uyarınca aykırı hareket hâlinde işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir. Beşinci fıkra uyarınca feshin sendikal nedenle yapıldığı tespit edilirse, işçinin başvurusu ile işverenin işe başlatıp başlatmaması şartına bağlı olmaksızın sendikal tazminata karar verilir; ancak işe başlatılmama hâlinde ayrıca 4857 sayılı Kanun m.21/1'deki tazminata hükmedilmez.

Sıkça Sorulan Sorular

İşveren sendika üyeliğini şart koşabilir mi?

Hayır, işveren işçi alırken veya çalıştırırken sendika üyeliğini veya üye olmamayı şart koşamaz; bu şart geçersizdir.

Sendikal tazminatın alt sınırı var mıdır?

Evet, sendikal tazminat işçinin bir yıllık ücretinden az olamaz.

Sendikal nedenle fesihte ispat yükü nasıl işler?

İşçi sendikal nedeni gösteren olguları ortaya koyarsa, işveren feshin başka bir nedene dayandığını ispatlamak zorunda kalabilir.

Sendikal ayrımcılığı kim ispatlar?

6356 sayılı Kanun m.25 uyarınca fesihte feshin nedenini ispat yükü işverendedir. Fesih dışındaki ayrımcılık iddialarında ise ispat yükü işçidedir; ancak işçi sendikal ayrımcılığı güçlü biçimde gösteren bir durum ortaya koyarsa, davranışının nedenini ispat yükü işverene geçer.