Güzel Sanat Eserlerinde Pay ve Takip Hakkı

Pay ve Takip Hakkı Nedir?

Pay ve takip hakkı, güzel sanat eseri sahibinin eserinin ilk satışından sonraki el değiştirmelerden doğan değer artışından pay alma hakkıdır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.45 bu hakkı düzenler. Eser, eser sahibi veya mirasçıları tarafından bir defa satıldıktan sonra koruma süresi içinde yeniden satışa konu oldukça, satışı gerçekleştiren kişi bedel farkından uygun bir payı ödemekle yükümlü olur.

Hakkın amacı, eserini çoğu zaman düşük bedelle elden çıkaran sanatçının, eserin sonradan kazandığı değerden tamamen dışlanmasını önlemektir. Yayma hakkının tükenmesi ilkesi nedeniyle eser sahibi nüshanın sonraki satışlarını engelleyemez; pay ve takip hakkı bu sonucu dengeleyen özel bir düzenlemedir. Hak, satış bedelinin tamamı üzerinden değil yalnızca satış bedeli ile bir önceki satış bedeli arasındaki fark üzerinden doğar ve bu iki bedel arasında açık bir nispetsizlik bulunması aranır.

Hakkın Doğduğu Satışlar ve Kapsamdaki Eserler

Kapsama, mimarî eserler hariç olmak üzere Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.4'te sayılan güzel sanat eserlerinin asılları girer. Eser sahibinin kendisinin sınırlı sayıda meydana getirdiği ya da onun kontrolünde ve izniyle üretilip imzalanmış veya başka bir şekilde işaretlenmiş olması nedeniyle özgün eser kabul edilen kopyalar da bu kapsamda değerlendirilir. Mimarî eserler ise açıkça dışarıda bırakılmıştır.

Ayrıca Kanun m.2'nin birinci bendinde ve m.3'te sayılan eserlerden, yazarların ve bestecilerin el yazısıyla yazılmış eserlerinin asıllarından biri de kapsama dâhildir. Hakkın doğması için eserin bir sergide, açık artırmada, bu gibi eşyayı satan bir mağazada veya başka şekillerde satış konusu olarak el değiştirmesi gerekir. Bu nitelikleri taşımayan devirler ile satış dışında kalan bağış ve benzeri kazandırmalar ise maddenin uygulama alanı dışında kalır.

Payın Ödenmesi, Sorumluluk ve Zamanaşımı

Pay öncelikle eser sahibine ödenir. Eser sahibi ölmüşse miras hükümlerine göre ikinci dereceye kadar, bu derece dâhil olmak üzere yasal mirasçılarına ve eşine; bunlar da yoksa ilgili alan meslek birliğine ödenir. Ödemenin usul ve esasları ile pay tarifesi Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir; tarifede öngörülen pay, bedel farkının yüzde onunu geçemez. Bu oran kanuni bir üst sınırdır.

Aynı kararda, bedeli belirlenen miktarı aşmayan satışların pay verme borcundan muaf tutulacağı ve eser türleri itibarıyla hangi meslek birliği kolunun ilgili sayılacağı da gösterilir. Muafiyet sınırı yürürlükteki karara göre değiştiğinden, ödeme yükümlülüğü değerlendirilirken güncel metne bakılması gerekir. Satışın gerçekleştiği müessesenin sahibi, satıcı ile birlikte müteselsilen sorumludur. Cebri satış hâllerinde pay ancak diğer alacaklar tamamen ödendikten sonra ödenir. Pay verme borcu, borcun doğumuna yol açan satıştan itibaren beş yılda zamanaşımına uğrar.

Sıkça Sorulan Sorular

Pay ve takip hakkı hangi eserlerde uygulanır?

Mimarî eserler hariç olmak üzere Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.4'te sayılan güzel sanat eserlerinin asıllarında, özgün kabul edilen sınırlı sayıdaki kopyalarında ve yazarlar ile bestecilerin el yazısıyla yazılmış eserlerinin asıllarında uygulanır.

Pay her satışta ödenir mi?

Ödenmez. Pay, eserin eser sahibi veya mirasçıları tarafından bir defa satılmasından sonraki el değiştirmelerde ve satış bedeli ile bir önceki satış bedeli arasında açık bir nispetsizlik bulunması hâlinde doğar.

Pay verme borcunda zamanaşımı süresi nedir?

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.45 uyarınca pay verme borcunun zamanaşımı, bu borcun doğumuna yol açan satıştan itibaren beş yıldır.