Şahsen Kullanma İstisnası ve Sınırları

Şahsen Kullanma İstisnası Nedir?

Şahsen kullanma istisnası, bütün fikir ve sanat eserlerinin kâr amacı güdülmeksizin yalnızca şahsi kullanıma mahsus olarak çoğaltılabilmesini ifade eder. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.38 bu serbestiyi açıkça düzenler. İstisna yalnızca çoğaltma fiilini kapsar; çoğaltılan nüshanın yayılması, satılması ya da umuma iletilmesi bu kapsamda yer almaz ve hak sahibinin iznine tabidir.

İstisnadan yararlanabilmek için çoğaltmanın kazanç amacı taşımaması ve gerçekten kişisel alanla sınırlı kalması gerekir. Bir işletmenin faaliyeti kapsamında yapılan çoğaltmalar, geniş bir topluluğa dağıtım amacı taşıyan kopyalar veya çevrimiçi paylaşıma açılan nüshalar şahsi kullanım sayılmaz. İstisna, hukuka aykırı yoldan elde edilmiş bir kaynaktan çoğaltmayı da meşrulaştırmaz; eserin hukuka uygun bir nüshasına dayanılması beklenir. Kaynağın niteliği, istisnadan yararlanmada belirleyici bir unsurdur.

İstisnanın Sınırları ve Meşru Menfaat Ölçütü

Şahsen kullanma istisnası sınırsız değildir ve sınırı kanunda açıkça çizilmiştir: şahsen kullanmaya mahsus çoğaltma, hak sahibinin meşru menfaatlerine haklı bir sebep olmadan zarar veremez ya da eserden normal yararlanmaya aykırı olamaz. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.38'in birinci fıkrasındaki bu ölçüt, istisnanın soyut biçimde değil, her olayın kendi koşulları içinde ayrıca değerlendirilmesini gerektirir.

Bu ölçüt uyarınca eserin tamamının sistemli biçimde kopyalanması ya da satın alma ihtiyacını ortadan kaldıracak yoğunlukta çoğaltma yapılması istisnanın dışında kalır. Eserin piyasadaki olağan sürümüyle rekabet eder hâle gelen kişisel kopyalar, hak sahibinin eserden normal biçimde yararlanmasını engeller. Ayrıca eser nüshaları üzerinde bulunan hak yönetimi bilgilerinin ve bunları temsil eden sayı ile kodların yetkisiz olarak kaldırılması veya değiştirilmesi, Kanun Ek m.4 uyarınca ayrıca yasaklanmıştır.

Bilgisayar Programlarında Yedek Kopya ve Araişlerlik

Bilgisayar programları bakımından Kanun ayrı ve daha ayrıntılı bir rejim öngörür. Sözleşmede belirleyici hüküm bulunmaması durumunda, hata düzeltme de dâhil olmak üzere programın düşünüldüğü amaca uygun kullanımı için gerekli olduğu ölçüde, programı hukuki yollardan edinen kişi tarafından çoğaltılması ve işlenmesi serbesttir. Bu serbesti, programın yüklenmesini ve olağan biçimde çalıştırılmasını da kapsar.

Programı yasal yollardan edinen kişinin programı yükleme, çalıştırma ve hataları düzeltme yetkisi sözleşmeyle önlenemez; kullanım için gerekli olduğu sürece bir adet yedekleme kopyası yapması da sözleşmeyle engellenemez. Kullanım hakkı sahibi, programın herhangi bir ögesi altında yatan düşünce ve ilkeleri belirlemek amacıyla programın işleyişini gözlemleyebilir, tetkik ve test edebilir. Bağımsız yaratılmış bir programla araişlerliği gerçekleştirmek üzere kod çoğaltılması ve kod formunun çevirisi ise yalnızca kanunda sayılan şartların birlikte gerçekleşmesi hâlinde serbesttir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bir eserin kişisel amaçla kopyası alınabilir mi?

Kâr amacı güdülmeksizin ve yalnızca şahsi kullanıma mahsus olarak yapılan çoğaltma m.38 kapsamındadır. Ancak çoğaltma, hak sahibinin meşru menfaatlerine haklı bir sebep olmadan zarar vermemeli ve eserden normal yararlanmaya aykırı olmamalıdır.

Şahsen kullanma istisnası paylaşımı da kapsar mı?

Kapsamaz. İstisna yalnızca çoğaltma fiiline ilişkindir; nüshanın yayılması, satılması veya internet üzerinden umuma iletilmesi hak sahibinin iznine tabidir.

Yazılımın yedek kopyasını almak sözleşmeyle yasaklanabilir mi?

Yasaklanamaz. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.38 uyarınca, programın kullanımı için gerekli olduğu sürece bir adet yedekleme kopyası yapılması sözleşmeyle önlenemez.