Yabancı Eserlerin Türkiye'de Korunması

Yabancı Eserler Türkiye'de Korunur mu?

Korunur. Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere taraf olan ülkelerde üretilmiş ve o ülkelerde koruma süresi dolmadığı için kamuya mal olmamış yabancı eserler, tespit edilmiş icralar ve fonogramlar Türkiye'de korunur. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Ek m.2 bu korumayı açıkça öngörür. Koruma, kural olarak Türk vatandaşı eser sahiplerinin eserleriyle aynı esaslara tabidir.

Bu korumanın temelinde, Edebiyat ve Sanat Eserlerinin Korunmasına İlişkin Bern Sözleşmesi ile Dünya Ticaret Örgütü kapsamındaki Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması yer alır. Bern Sözleşmesi, üye ülkelerin diğer üye ülke vatandaşlarının eserlerine kendi vatandaşlarına tanıdıkları korumayı sağlamalarını öngörür. İcracı sanatçılar, fonogram yapımcıları ve yayın kuruluşlarının bağlantılı hakları bakımından da benzer uluslararası düzenlemeler uygulanır. Bu sözleşmeler korumanın asgari çerçevesini çizer; üye ülkeler kendi mevzuatlarında daha geniş bir koruma öngörebilir.

Uluslararası Sözleşmeler ve Millî Muamele İlkesi

Millî muamele ilkesi, bir üye ülkede ortaya çıkan esere diğer üye ülkede o ülkenin kendi eser sahiplerine tanıdığı korumanın sağlanmasını ifade eder. Bu ilke uyarınca yabancı eser sahibi, Türkiye'de Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun tanıdığı manevi ve mali haklardan yararlanır; koruma için ayrıca bir başvuru veya tescil şartı aranmaz. İlke, yabancı hak sahibine ayrıcalık değil, eşit muamele sağlar.

Telif hakkı, marka ve patentten farklı olarak tescile bağlı bir hak değildir; koruma eserin meydana getirilmesiyle kendiliğinden doğar. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.13 kapsamındaki kayıt ve tescil işlemleri kural olarak hak kurucu nitelikte değildir, ispat kolaylığı sağlar; bazı yapımlar için kanunen zorunlu kayıt öngörülmüş olması bu sonucu değiştirmez. Koruma süresi bakımından ise her ülke kendi mevzuatını uyguladığından, eserin menşe ülkesindeki durumun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Uygulanacak Hukuk ve Yetkili Mahkeme

Yabancılık unsuru taşıyan telif uyuşmazlıklarında uygulanacak hukuk, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.23'e göre belirlenir. Bu hükme göre fikrî mülkiyete ilişkin haklar, hangi ülkenin hukukuna göre koruma talep ediliyorsa o hukuka tabidir. Türkiye'de koruma isteniyorsa Türk hukuku uygulanır. Bu ölçüt, koruma talep edilen ülke hukukunun uygulanması esasını yansıtır.

Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca taraflar, fikrî mülkiyet hakkının ihlâlinden doğan talepler hakkında ihlâlden sonra mahkemenin hukukunun uygulanmasını kararlaştırabilirler. Sözleşmesel ilişkilerde ise m.28 devreye girer: fikrî mülkiyet haklarına ilişkin sözleşmeler tarafların seçtikleri hukuka tabidir; hukuk seçimi yoksa hakkı veya kullanımını devreden tarafın sözleşmenin kuruluşu sırasındaki işyeri, bulunmadığı takdirde mutad meskeni hukuku uygulanır. Görevli mahkeme, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.76'nın yollamasıyla belirlenen ihtisas mahkemeleridir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancı bir eserin Türkiye'de korunması için tescil gerekir mi?

Gerekmez. Koruma eserin meydana getirilmesiyle doğar; Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Ek m.2 uyarınca uluslararası sözleşmelere taraf ülkelerde üretilmiş eserler ayrı bir başvuru olmaksızın korunur.

Yabancılık unsuru taşıyan telif ihlalinde hangi ülkenin hukuku uygulanır?

5718 sayılı Kanun m.23 uyarınca hangi ülkenin hukukuna göre koruma talep ediliyorsa o ülkenin hukuku uygulanır; Türkiye'de koruma isteniyorsa Türk hukuku uygulanır.

Yabancı eser sahibi Türkiye'de dava açabilir mi?

Açabilir. Millî muamele ilkesi gereği yabancı eser sahibi, Türk eser sahipleriyle aynı hukuki yollara başvurabilir; görevli mahkeme fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemeleridir.