Telif Hakkı Nedir?

Telif Hakkı Nedir?

Telif hakkı, bir eseri meydana getiren kişinin, eseri üzerindeki manevi ve mali haklarının tümünü ifade eder. Bu haklar, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur ve eser sahibine eseri üzerinde münhasır yetkiler tanır.

Korunan, fikrin kendisi değil, onun özgün biçimde ifade edilmiş hâli olan eserdir.

Hangi Eserler Korunur?

İlim ve edebiyat eserleri, musiki eserleri, güzel sanat eserleri ile sinema eserleri başlıca eser türleridir (FSEK m.2-5). Bir ürünün eser sayılabilmesi için sahibinin hususiyetini taşıması ve kanunda sayılan türlerden birine girmesi gerekir.

Yazılım, fotoğraf, çeviri ve derleme gibi ürünler de koşulları varsa korunur.

Korumanın Doğumu ve Süresi

Telif hakkı, eserin meydana getirilmesiyle kendiliğinden doğar; koruma için tescil veya bir işlem yapılması zorunlu değildir. Mali haklar kural olarak eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonra belirli bir süre devam eder.

Süre dolduğunda eser kamuya mal olur ve serbestçe kullanılabilir.

Mali ve Manevi Hakların Kapsamı

Eser sahibinin hakları manevi ve mali olmak üzere ikiye ayrılır. Manevi haklar Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 14 ile 17. maddeleri arasında düzenlenir; umuma arz salahiyeti, adın belirtilmesi yetkisi, eserde değişiklik yapılmasını menetme hakkı ile eser sahibinin malik ve zilyede karşı hakları bu kapsamdadır. Manevi haklar kişiye sıkı sıkıya bağlı olduğundan devredilemez; yalnızca kullanım yetkisi belirli ölçüde bırakılabilir. Bu haklar mali haklardan bağımsız biçimde korunur. Eser sahibinin ölümünden sonra manevi hakların kimler tarafından kullanılabileceği ise Kanunun 19. maddesinde ayrıca düzenlenmiştir.

Mali haklar ise Kanunun 20 ile 25. maddeleri arasında sayılmıştır: işleme hakkı, çoğaltma hakkı, yayma hakkı, temsil hakkı ile işaret, ses ve görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim hakkı. Mali haklar birbirinden bağımsızdır ve ayrı ayrı devredilebilir ya da kullanım izni verilebilir. Devir ve lisans sözleşmelerinin yazılı olması ve devre konu hakların tek tek gösterilmesi zorunludur; bu şekle uyulmaması sözleşmenin geçerliliğini etkiler. Sözleşmede yer almayan haklar devredilmiş sayılmaz. Henüz doğmamış haklara ilişkin devir taahhütleri bakımından da Kanunda özel sınırlamalar öngörülmüştür.

Hak İhlalinde Başvurulabilecek Yollar

Telif hakkına tecavüz hâlinde eser sahibi birden çok talebi bir arada ileri sürebilir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 66. maddesi tecavüzün ref'ini, 69. maddesi ise tecavüz tehlikesi bulunan hâllerde men'ini mümkün kılar. 68. madde, izinsiz kullanım hâlinde sözleşme yapılmış olsaydı istenebilecek bedelin üç katına kadar talepte bulunulmasına imkân tanır. 70. madde ise manevi ve maddi tazminat ile elde edilen kârın istenmesini düzenler. Bu talepler için kural olarak eser sahipliğinin ve izinsiz kullanımın ortaya konması yeterlidir; tazminat istemlerinde ise ayrıca kusur ve zarar tartışması gündeme gelir.

Cezai boyutta, manevi ve mali haklara tecavüz oluşturan fiiller Kanunun 71. maddesinde yaptırıma bağlanmıştır; soruşturma kural olarak şikâyete bağlıdır. Görevli mahkeme, 76. maddenin yollamasıyla fikri ve sınai haklar hukuk ve ceza mahkemeleridir. Ayrıca 77. madde uyarınca ihtiyati tedbir istenebilir; internet üzerinden gerçekleşen ihlallerde erişimin engellenmesine ilişkin idari ve yargısal yollar da gündeme gelir. Taleplerin birlikte ve delillere dayalı biçimde ileri sürülmesi, korumanın etkinliğini artırır. Ayrıca meslek birlikleri, üyeleri adına takip yetkisi çerçevesinde bu yollara başvurabilir; bu durum hak sahiplerinin korunmasını kolaylaştırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Telif hakkı için tescil gerekir mi?

Hayır. Telif hakkı eserin meydana getirilmesiyle kendiliğinden doğar; tescil zorunlu değildir.

Hangi eserler telifle korunur?

İlim-edebiyat, musiki, güzel sanat ve sinema eserleri ile koşulları taşıyan yazılım, fotoğraf ve çeviri gibi ürünler korunur.

Telif koruması ne kadar sürer?

Mali haklar kural olarak eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonra belirli bir süre devam eder; sonrasında eser kamuya mal olur.

İspat kolaylığı için telif hakkı kaydı ve tescili seçeneklerini değerlendirebilirsiniz.