Eser Sahibinin Sözleşmeden Cayma Hakkı

Eser Sahibinin Cayma Hakkı Nedir?

Eser sahibinin cayma hakkı, mali bir hakkı veya ruhsatı devralan kişinin bu hak ve yetkilerden gereği gibi yararlanmaması hâlinde eser sahibine sözleşmeden dönme imkânı veren bir yetkidir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.58 bu hakkı düzenler. Yararlanmama, kararlaştırılan süre içinde ya da süre belirlenmemişse hâlin icabına göre uygun bir zaman içinde gerçekleşmemiş olmalıdır.

Cayma hakkının doğması için tek başına kullanmama yeterli değildir; ayrıca bu yüzden eser sahibinin menfaatlerinin esaslı surette ihlal edilmiş olması aranır. Hükmün amacı, eserin dolaşıma girmesini sağlamak ve mali hakları elinde tutup değerlendirmeyen kişinin eseri âtıl bırakmasını önlemektir. Bu yönüyle cayma hakkı eser sahibinin manevi menfaatleriyle de bağlantılıdır; eser kamuya ulaşmadığı sürece umuma arz yetkisinin sonuçları da doğmaz. Hak, tam devirlerde olduğu gibi basit veya tam ruhsat verilen hâllerde de kullanılabilir.

Cayma Hakkının Kullanılması ve Noter Yoluyla Mehil Verilmesi

Cayma hakkını kullanmak isteyen eser sahibi, sözleşmedeki hakların kullanılması için noter aracılığıyla diğer tarafa uygun bir mehil vermek zorundadır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.58'in ikinci fıkrası bu usulü öngörür. Mehil verilmesi, karşı tarafa eksikliği giderme ve sözleşmeyi ayakta tutma imkânı tanıyan bir ön koşuldur. Sürenin uygunluğu, eserin niteliğine ve sektörün olağan uygulamasına göre belirlenir.

Kanun üç hâlde mehil verilmesini gereksiz sayar: hakkın kullanılmasının devralan bakımından imkânsız hâle gelmesi, devralanın kullanmayı reddetmesi ya da mehil verilmesi hâlinde eser sahibinin menfaatlerinin esaslı surette tehlikeye düşmesi. Verilen mehil sonuçsuz geçerse veya mehil tayinine gerek yoksa, noter aracılığıyla yapılacak ihbar ile cayma tamamlanır. Cayma ihbarının tebliğinden itibaren dört hafta geçtikten sonra caymaya karşı itiraz davası açılamaz; bu süre caymanın kesinleşmesini sağlar.

Tazminat ve Hakkın Eser Sahibine Dönmesi

Cayma her zaman devralan aleyhine sonuç doğurmaz. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.58'in dördüncü fıkrasına göre iktisap edenin mali hakkı kullanmamakta kusuru yoksa veya eser sahibinin kusuru daha ağırsa, hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde devralan uygun bir tazminat isteyebilir. Bu düzenleme, taraflar arasındaki menfaat dengesini korumaya ve cayma hakkının kötüye kullanılmasını önlemeye yöneliktir.

Cayma hakkından önceden vazgeçilmesi mümkün değildir; ayrıca bu hakkın ileri sürülmesini iki yıldan uzun bir süre için engelleyen sözleşme kayıtları hükümsüzdür. Böylece eser sahibi, sözleşme görüşmelerinde zayıf konumda olsa dahi korunmuş olur. Kanun m.59 da eser sahibini gözetir: mali hak belirli bir amaç için ya da belirli bir süre için devredilmişse, amacın ortadan kalkması veya sürenin geçmesiyle hak kendiliğinden sahibine döner. Belirli amaç veya süre için verilen ruhsatlar da aynı hâllerde son bulur.

Sıkça Sorulan Sorular

Cayma hakkı noter aracılığıyla mı kullanılır?

Evet. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.58 uyarınca hem hakların kullanılması için verilecek mehil hem de cayma ihbarı noter aracılığıyla yapılır.

Caymaya karşı itiraz davası ne zamana kadar açılabilir?

Cayma ihbarının tebliğinden itibaren dört hafta geçtikten sonra caymaya karşı itiraz davası açılamaz.

Sözleşmeye cayma hakkından vazgeçme kaydı konulabilir mi?

Konulamaz. Cayma hakkından önceden vazgeçme geçersizdir; bu hakkın ileri sürülmesini iki yıldan uzun bir süre için engelleyen kayıtlar da hükümsüzdür.