Finansal Tüketicinin Korunması

Ücret ve Masraf Sınırlaması

Madde 4 ün üçüncü fıkrasına göre bankalar, tüketici kredisi veren finansal kuruluşlar ve kart çıkaran kuruluşlar tarafından tüketiciden faiz dışında alınacak her türlü ücret, komisyon ve masraf türleri Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından belirlenir. Bu yetki devri, ücretlendirmenin keyfi biçimde genişletilmesinin önüne geçmeyi amaçlar.

Bu yetki çerçevesinde çıkarılan Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ, hangi ürün ve hizmetlerden ücret alınabileceğini sınırlı sayıda belirler. Listede yer almayan bir kalem için ücret talep edilemez. Dosya masrafı, hesap işletim ücreti gibi kalemler ancak tebliğe uygun olarak ve azami sınırlar içinde tahsil edilebilir.

Bileşik Faiz ve Şeffaflık Yükümlülüğü

Kanunun 4 üncü maddesinin yedinci fıkrası, temerrüt hali dahil tüketici işlemlerinde bileşik faiz uygulanmasını yasaklar. Bu kural finansal tüketici ilişkilerinde de geçerlidir ve gecikme durumunda dahi faize faiz eklenmesini önler.

Talep edilecek her türlü ücret ve masrafa ilişkin bilgilerin kağıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla tüketiciye önceden verilmesi zorunludur. Bu bilgilendirmenin yapıldığını ispat yükü, sözleşmeyi düzenleyen kuruluşa aittir. Bilgilendirme yapılmadan tahsil edilen ücretler, yapılmadığı anlaşılırsa geri istenebilir hale gelir.

Haksız Ücrete İtiraz Yolu

Sözleşmede öngörülmeyen veya tebliğ de sayılmayan bir ücretin tahsil edildiğini düşünen tüketici, önce ilgili kuruluşa yazılı başvuru yapabilir, sonuç alamazsa tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurabilir. Başvuru sırasında hesap ekstresi ve sözleşme metninin birlikte sunulması sürecin hızlanmasını sağlar.

Haksız alındığı tespit edilen ücretler, tahsil tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tüketiciye iade edilir. Bu konudaki başvurularda tahsilata ilişkin dekont ve hesap özetleri önemli delil niteliğindedir; belgelerin saklanması tüketicinin yararınadır.

Konunun pratikteki uzantılarından biri kredi notu ve Findeks kaydının düzeltilmesi başlığı altında incelenir. İlgili mevzuat çerçevesinde mevduat sigortası ve TMSF güvencesi meselesi de değerlendirilmelidir.

Haksız Şart Denetimi ve Sözleşme Öncesi Bilgilendirme

Finansal tüketiciyi koruyan hükümlerin omurgasını 6502 sayılı Kanunun genel kuralları oluşturur. Kanunun 5'inci maddesi uyarınca tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dâhil edilen ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şartlar haksız şarttır ve kesin olarak hükümsüzdür. Faaliyetlerini kanun veya yetkili makamlarca verilen izinle yürüten kuruluşların hazırladığı sözleşmeler de bu denetime tabidir.

Kredi ilişkilerinde sözleşme öncesi aşama ayrıca düzenlenmiştir. Tüketici kredilerinde Kanunun 23'üncü maddesi, konut finansmanında ise 33'üncü maddesi, sözleşmenin koşullarını içeren sözleşme öncesi bilgi formunun sözleşmenin kurulmasından makul bir süre önce verilmesini zorunlu tutar. Bu yükümlülük hem kredi verene hem varsa kredi aracısına aittir.

Cayma ve erken ödeme bakımından da açık kurallar vardır. Kanunun 24'üncü maddesi tüketici kredisinde on dört günlük cayma hakkını düzenler ve bilgilendirmenin ispatını kredi verene yükler. Konut finansmanında ise 37'nci madde uyarınca erken ödeme hâlinde kuruluş, erken ödenen miktara göre gerekli tüm faiz ve diğer maliyet unsurlarına ilişkin indirimi yapmakla yükümlüdür; oranların değişken belirlendiği kredilerde erken ödeme tazminatı talep edilemez.

Sıkça Sorulan Sorular

Banka her istediği kalemden ücret alabilir mi?

Hayır, yalnızca ilgili tebliğ de sayılan ücret kalemleri için ve belirlenen sınırlar içinde ücret alınabilir; listede olmayan bir kalem için talep geçersizdir.

Kredi kartı borcuna bileşik faiz uygulanabilir mi?

Hayır, temerrüt hali dahil tüketici işlemlerinde bileşik faiz uygulanması m.4/7 gereği yasaktır ve buna aykırı uygulama geçersizdir.

Haksız kesilen ücret nasıl geri alınır?

Önce ilgili kuruluşa başvurulur, olumsuz yanıt alınırsa tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesine başvurulabilir ve iade yasal faiziyle birlikte talep edilir.

Finansal kuruluşların sözleşmeleri haksız şart denetimine tabi midir?

Tabidir. 6502 sayılı Kanun m.5'in beşinci fıkrası uyarınca faaliyetlerini kanun veya yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürüten kişi veya kuruluşların hazırladıkları sözleşmelere de niteliklerine bakılmaksızın haksız şart hükümleri uygulanır.