Bankacılık Sözleşmelerinde Haksız Şart Denetimi

Haksız Şartın Tanımı

Madde 5 e göre haksız şart, tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dahil edilen ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan hükümdür. Bankaların standart formda sunduğu sözleşme maddeleri bu tanıma girer.

Bir şartın münferiden müzakere edildiğini iddia eden banka, bunu ispatla yükümlüdür. Standart sözleşmelerde tek tek maddelerin görüşülmüş olması, kalan kısmın denetimini engellemez. Bu ispat yükünün bankaya ait olması, tüketici lehine önemli bir usuli güvence oluşturur.

Denetimin Kapsamı ve Sınırı

Haksız şart tespit edilirse o şart kesin olarak hükümsüz sayılır, sözleşmenin diğer hükümleri geçerliliğini korur. Bankalar hükümsüz sayılan şart olmasaydı sözleşmeyi kurmayacaklarını ileri süremez. Bu kural, sözleşmenin bütünüyle ortadan kalkmasını önleyerek tüketicinin lehine sonuç doğurur.

Kanunun 5 inci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca asli edim yükümlülükleri ile fiyat dengesi, açık ve anlaşılır yazılmış olmak kaydıyla haksız şart denetimi dışında tutulur; denetim daha çok yan yükümlülüklere ve masraf kalemlerine yöneliktir. Örneğin bir kredinin faiz oranı asli edim olduğundan bu denetimin dışında kalırken, faizin hesaplanma yöntemine ilişkin belirsiz ifadeler denetime konu olabilir.

Sık Görülen Uygulama Örnekleri

Uygulamada tek taraflı ücret artışı, geniş kapsamlı kefalet, dosya masrafı veya sigorta zorunluluğu gibi maddeler haksız şart iddiasına konu olabilir. Bu maddelerin geçerliliği somut olayda değerlendirilir.

Tüketici, haksız olduğunu düşündüğü bir banka sözleşmesi maddesi için tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurarak şartın hükümsüzlüğünün tespitini isteyebilir. Başvuruda sözleşme metninin tamamının sunulması, ilgili maddenin genel bağlam içinde değerlendirilmesini sağlar. Mahkeme veya heyet, ilgili şartı diğer benzer sözleşmelerde de yaygın kullanılıp kullanılmadığını da dikkate alarak değerlendirebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Banka sözleşmesindeki her madde haksız şart denetimine tabi midir?

Açık ve anlaşılır yazılmış asli edim ve fiyat dengesi dışındaki, müzakere edilmemiş standart maddeler denetime tabidir.

Haksız şart tespit edilirse sözleşme geçersiz mi olur?

Hayır, yalnızca o şart hükümsüz sayılır, sözleşmenin kalan hükümleri geçerliliğini sürdürür.

Müzakere edildiğini kim ispatlar?

Şartın münferiden müzakere edildiğini iddia eden banka bunu ispatla yükümlüdür; aksi halde madde müzakere edilmemiş sayılır ve haksız şart denetimine tabi tutulur.