Faydalı Model Nedir?

Faydalı Model Nedir?

Faydalı model, yeni olan ve sanayiye uygulanabilen buluşlara verilen bir koruma belgesidir (SMK m.142). Patent korumasına göre daha hızlı ve daha düşük maliyetli bir tescil imkânı sunar.

Faydalı model özellikle küçük ve orta ölçekli geliştirmeler ile mevcut ürünlerde yapılan iyileştirmeler için elverişlidir.

Patentten Temel Farkı

Faydalı model belgesi verilmesinde, patentten farklı olarak buluş basamağı (tekniğin bilinen durumunun aşılması) koşulu aranmaz. Bu nedenle faydalı model, buluş basamağı içermeyen ancak yeni ve uygulanabilir buluşlar için uygun bir yoldur.

Usuller, bu usuller sonucu elde edilen ürünler ile kimyasal ve biyolojik maddelere ilişkin buluşlar faydalı modelle korunamaz (SMK m.142/3).

Koruma Süresi

Faydalı model koruması, başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve bu süre yenilenemez. Süre dolduğunda buluş kamuya mal olur.

Başvuru sürecinde araştırma raporu düzenlenmesi, hakkın sağlamlığı açısından önemlidir.

Faydalı Modelin Hükümsüzlüğü ve İtiraz Yolları

Faydalı model belgesi, sahibine mutlak bir geçerlilik güvencesi sağlamaz. Korumanın koşullarının bulunmadığı, yani buluşun yeni olmadığı veya sanayiye uygulanabilir nitelik taşımadığı ileri sürülerek hükümsüzlük davası açılabilir. Başvuru konusunun kapsamının aşılmış olması ve belgenin gerçek hak sahibinden başkası adına verilmiş bulunması da hükümsüzlük sebepleri arasındadır. Dava, sicilde hak sahibi olarak kayıtlı kişiye karşı açılır; karar kesinleştiğinde koruma baştan itibaren doğmamış sayılır ve sicilden terkin edilir. Hükümsüzlük istemi, belgeye konu istemlerin yalnızca bir kısmıyla sınırlı olarak da ileri sürülebilir; bu durumda kısmi hükümsüzlük gündeme gelir ve koruma daralarak devam eder.

Hükümsüzlük talebi, koruma süresi boyunca ve hakkın sona ermesinden sonra da menfaati bulunanlarca ileri sürülebilir. Tecavüz iddiasıyla karşılaşan taraf, savunmasını güçlendirmek amacıyla faydalı modelin hükümsüzlüğünü ayrı bir dava yoluyla gündeme getirebilir; bu iki dosya çoğunlukla birlikte yürütülür. Uygulamada belirleyici olan, başvuru tarihinden önce kamuya sunulmuş belge, katalog, fatura ve ürün örnekleriyle tekniğin bilinen durumunun ortaya konmasıdır. Bu nedenle delillerin tarihinin tereddüde yer bırakmayacak biçimde belgelenmesi gerekir. Ayrıca internet üzerinden yapılan tanıtımların tarihinin doğrulanması sıkça başvurulan bir ispat yöntemidir; bu yolla elde edilen çıktıların noter tespitiyle desteklenmesi tercih edilir.

Faydalı Model Hakkına Tecavüz ve Görevli Mahkeme

Faydalı model sahibinin izni olmaksızın korunan ürünün üretilmesi, satılması, ithal edilmesi ya da ticari amaçla elde bulundurulması tecavüz oluşturur. Hak sahibi; tecavüzün tespiti, durdurulması ve önlenmesi ile maddi ve manevi tazminat taleplerinde bulunabilir. Üretilen ürünlere el konulması, bunlar üzerinde mülkiyet hakkı tanınması ve hükmün ilanı da istenebilecek talepler arasındadır. Yoksun kalınan kazancın hesaplanmasında, kanunda gösterilen yöntemlerden biri hak sahibi tarafından seçilir. Sürelerin hesabında tecavüzün öğrenildiği tarih ile fiilin sürekli nitelik taşıyıp taşımadığı ayrıca değerlendirilir; süregelen ihlallerde her yeni fiil bağımsız olarak ele alınabilir.

Sınai mülkiyet uyuşmazlıklarında görevli mahkeme fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemesidir (Sınai Mülkiyet Kanunu m.156); bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemeleri ihtisas mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Tecavüz iddiasında bulunmadan önce faydalı modelin geçerliliğinin ve koruma kapsamının değerlendirilmesi önemlidir; zira araştırma raporu bulunmadan ileri sürülen talepler karşı tarafça hükümsüzlük iddiasıyla karşılanabilir. Delil tespiti ve ihtiyati tedbir, ürünün piyasadaki dolaşımını erken aşamada sınırlamak bakımından işlev görür. Tecavüz ve hükümsüzlük dosyalarının aynı ihtisas mahkemesinde görülmesi, teknik bilirkişi incelemesinin tek elden yürütülmesini kolaylaştırır ve yargılama süresini kısaltır.

Sıkça Sorulan Sorular

Faydalı model ile patent arasındaki fark nedir?

Faydalı modelde buluş basamağı koşulu aranmaz; bu nedenle süreç daha hızlı ve maliyeti daha düşüktür. Koruma süresi on yıldır ve yenilenemez.

Faydalı model kaç yıl korunur?

Başvuru tarihinden itibaren on yıl korunur ve bu süre uzatılamaz.

Her buluş faydalı modelle korunur mu?

Hayır. Usuller, bunların ürünleri ile kimyasal ve biyolojik maddelere ilişkin buluşlar faydalı modelle korunamaz.

Hangi korumanın uygun olduğunu anlamak için patent ile faydalı model farkı karşılaştırmasına bakabilirsiniz.