Entegre Devre Topoğrafyasının Korunması

Korumadan Yararlanma Şartı: Orijinallik

Bir entegre devre topoğrafyasının korumadan yararlanabilmesi için orijinal olması gerekir; topoğrafya, tasarlayıcısının kendi fikri çabası sonucu ortaya çıkmış ve tasarlama sırasında entegre devre üreticileri ile topoğrafya tasarlayıcıları arasında bilinmiyor olmalıdır.

Bilinen elemanların ve ara bağlantıların düzenlenmesinden oluşan bir topoğrafya dahi, bütün olarak ele alındığında bir araya getirilmiş şekli bakımından orijinallik şartını taşıyorsa korumadan yararlanabilir; yani her bir elemanın yeni olması değil, düzenlemenin bütünsel özgünlüğü aranır. Bu yaklaşım, elektronik devre tasarımının doğası gereği, çoğu zaman bilinen temel bileşenlerin özgün bir mimari içinde bir araya getirilmesinden ibaret olması gerçeğini yansıtır.

Korumanın Başlangıcı ve Süresi

Korumanın başlangıcı, entegre devre topoğrafyasının hak sahibi tarafından veya onun izniyle üçüncü bir kişi tarafından yurt içinde veya yurt dışında ilk kez ticari açıdan piyasaya sürülmesi ile bu tarihten itibaren iki yıl içinde tescil başvurusunun da yapılmış olması şartına bağlıdır; sözü edilen şartlar sağlanamıyorsa, koruma tescil başvurusunun yapıldığı tarihten itibaren başlar.

Koruma süresi, bu başlangıç tarihinden itibaren on yıldır ve bu süre onuncu takvim yılının bitiminde kendiliğinden sona erer; ayrıca topoğrafya ticari olarak kullanılmamışsa ve tasarlandığı tarihten itibaren on beş yıl içinde Kuruma tescil başvurusu yapılmamışsa, koruma hakkı artık talep edilemez. Bu son süre sınırı, uzun yıllar kullanılmadan bekletilen tasarımların belirsiz süreyle koruma altında kalmasını önlemeyi ve hukuki istikrarı sağlamayı amaçlar.

Marka ve Patentten Farklı Yönleri

Entegre devre topoğrafyası koruması, marka veya patent korumasından farklı olarak, ürün üzerindeki teknik işlevi değil, elemanların ve bağlantıların üç boyutlu düzenini korur; bu nedenle aynı işlevi gören farklı bir devre düzeni, orijinal olmak kaydıyla ayrıca korunabilir.

Kanun, koruma hakkına tecavüz halinde hak sahibinin yoksun kalınan kazanç talep edebileceğini de düzenlemiştir; bu hesaplamada topoğrafyanın ekonomik önemi, tecavüz anındaki geçerlilik süresi ve topoğrafyaya ilişkin lisansların sayısı ve çeşidi gibi faktörler dikkate alınır.

Koruma Hakkının Sınırlandırıldığı Hâller

5147 sayılı Kanunun 12'nci maddesi, koruma hakkının kapsamı dışında kalan fiilleri sayar. Bunların başında, korunan topoğrafyanın ticari olmayan kişisel amaçlar için veya yalnızca değerlendirme, analiz, araştırma ya da eğitim amacıyla çoğaltılması gelir. Aynı maddenin (b) bendi bir adım daha ileri gider: bu analiz ve değerlendirme sonucunda ortaya çıkan ve orijinal olan topoğrafyanın, Kanunun 11'inci maddesindeki fiillere konu edilmesi de hak kapsamı dışındadır.

Hakkın tükenmesi de burada düzenlenmiştir. Korunan topoğrafyanın veya onu üzerinde bulunduran entegre devrenin hak sahibi tarafından ya da onun onayıyla yurt içinde veya yurt dışında piyasaya sürülmesinden sonra, söz konusu ürünün ithalatı, satılması veya ticari amaçlı dağıtımı serbesttir. Ayrıca üçüncü bir kişi tarafından bağımsız olarak tasarlanmış, orijinal ve birebir aynı olan bir topoğrafyaya ilişkin fiiller de kapsam dışındadır.

İyiniyetli edinen bakımından özel bir denge kurulmuştur. Ürünü edinirken kanunlara aykırı biçimde çoğaltılmış olduğunu bilmeyen veya bilmesi mümkün olmayan kişi, durumu fark ettiği andan sonra yalnızca o zamana kadar elinde tuttuğu ya da sipariş ettiği mallar üzerinden işlem yapabilir ve bunun için hak sahibine makul bir bedel öder. Tescilin kendisi de mutlak bir güvence sağlamaz: Kanunun 16'ncı maddesi uyarınca Kurum, başvuruyu topoğrafyanın orijinal olup olmadığını incelemeksizin Sicile kaydeder.

Sıkça Sorulan Sorular

Entegre devre topoğrafyası 6769 sayılı Kanunla mı korunur?

Hayır, bu koruma 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu dışında, özel olarak 5147 sayılı Kanun ile düzenlenmiştir; ancak tescil işlemleri aynı Kurum nezdinde yürütülür.

Koruma süresi ne kadardır?

Koruma süresi, topoğrafyanın ilk ticari piyasaya sürülme veya tescil başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve yenilenemez.

Tescil başvurusu yapılmazsa koruma tamamen kaybedilir mi?

Evet, topoğrafya ticari olarak kullanılmamış ve tasarlandığı tarihten itibaren on beş yıl içinde tescil başvurusu yapılmamışsa, koruma hakkı artık talep edilemez.

Tersine mühendislik entegre devre topoğrafyasında serbest midir

5147 sayılı Kanunun 12'nci maddesi, korunan topoğrafyanın yalnızca değerlendirme, analiz, araştırma veya eğitim amacıyla çoğaltılmasını hak kapsamı dışında bırakır. Bu analiz sonucunda ortaya çıkan topoğrafyanın kullanılabilmesi için ise ayrıca orijinal olması aranır; birebir kopya bu istisnadan yararlanmaz.