Bağlantılı Haklar Nedir?

Bağlantılı Haklar Nedir?

Bağlantılı haklar (komşu haklar), eser sahibinin haklarına komşu olan ve eserin topluma ulaştırılmasına katkıda bulunanlara tanınan haklardır (FSEK m.80). Bu haklar, eserin kendisini değil, onun icrasını, kaydını veya yayınını korur.

Bağlantılı hak sahipleri başlıca; icracı sanatçılar, fonogram (ses kaydı) yapımcıları, radyo-televizyon kuruluşları ve film yapımcılarıdır.

Korunan Menfaatler

İcracı sanatçı, icrasının tespit edilmesi, çoğaltılması ve yayılması bakımından izin verme hakkına sahiptir. Fonogram yapımcısı, yaptığı ses kaydının çoğaltılması ve dağıtılması üzerinde hak sahibidir.

Bu haklar, emeğin ve yatırımın korunmasını sağlar.

Eser Sahibi Hakkıyla İlişkisi

Bağlantılı haklar, eser sahibinin haklarını ortadan kaldırmaz; onlarla birlikte var olur. Bir müzik kaydının kullanımı, hem eser sahibinin hem de bağlantılı hak sahiplerinin izinlerini gerektirebilir.

İzinsiz kullanım, bağlantılı hak ihlali olarak hukuki ve cezai sonuçlar doğurur.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Bağlantılı hak ihlallerinden doğan hukuk uyuşmazlıkları, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.76 uyarınca fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemelerinde görülür. Bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde, belirlenen asliye hukuk mahkemesi ihtisas mahkemesi sıfatıyla görevlidir. Cezai yaptırım gerektiren fiillerde ise fikrî ve sınai haklar ceza mahkemesi görevlidir. Görev kuralı kamu düzenine ilişkin olduğundan, mahkeme bu hususu yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetir. Görevsizlik kararı verilmesi hâlinde dosyanın kanunda öngörülen süre içinde görevli mahkemeye gönderilmesi istenmelidir; aksi hâlde dava açılmamış sayılır ve ciddi hak kaybı doğar.

Yetki bakımından genel kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. İhlal haksız fiil niteliği taşıdığından, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.16 uyarınca fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesinde de dava açılabilir. İnternet üzerinden gerçekleşen izinsiz kullanımlarda zararın doğduğu yerin belirlenmesi tartışmalı olabildiğinden, dava açılmadan önce yetki noktasının değerlendirilmesi gerekir. Lisans sözleşmesine dayanan uyuşmazlıklarda ise sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkili sayılır. Birden fazla yetkili mahkemenin bulunduğu hâllerde seçim davacıya aittir ve bu seçim delillerin toplanmasını da kolaylaştırabilir.

İhlal Hâlinde Açılabilecek Davalar

Bağlantılı hakkı ihlal edilen kişi, tecavüzün ref'i, tecavüzün men'i ve tazminat davalarını açabilir. Bu davalar 5846 sayılı Kanunun m.66 ve devamı hükümlerinde düzenlenmiştir. İzinsiz kullanım hâlinde hak sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin kanunda öngörülen katına kadar talepte bulunabilir. Ayrıca izinsiz çoğaltılmış nüshaların ve bunları üreten araçların imhası ya da uygun bir bedel karşılığında hak sahibine devri istenebilir. Koşulları varsa manevi tazminat da gündeme gelir. Hükmün ilanı istemi ise ihlalin kamuoyunda yarattığı olumsuz etkinin giderilmesine hizmet eder ve dava dilekçesinde açıkça talep edilmelidir.

Hukuk davalarının yanı sıra izinsiz kullanım fiilleri, kanunda öngörülen ceza hükümleri kapsamında da değerlendirilebilir; bu suçların soruşturulması kural olarak şikâyete bağlıdır. Hak sahibi, ihlalin sürmesini önlemek için dava açmadan önce veya dava sırasında ihtiyati tedbir talep edebilir. Takip ve tahsil yetkisi bulunan meslek birlikleri de üyeleri adına ihlallere karşı harekete geçebilir. Hangi yolun seçileceği; ihlalin kapsamına, delillerin durumuna ve hak sahibinin öncelikli amacına göre belirlenir. İhlalin dijital ortamda sürdüğü hâllerde, içeriğin kaldırılmasına yönelik idari başvuru yolları da bu davalarla birlikte değerlendirilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bağlantılı hak sahibi kimlerdir?

İcracı sanatçılar, fonogram yapımcıları, radyo-televizyon kuruluşları ve film yapımcıları başlıca bağlantılı hak sahipleridir.

Bağlantılı hak eser sahipliğinden farklı mı?

Evet. Bağlantılı haklar eserin kendisini değil, icrasını, kaydını veya yayınını korur ve eser sahibinin haklarıyla birlikte bulunur.

Bir kaydı kullanmak için kimden izin alınır?

Hem eser sahibinden hem de duruma göre icracı sanatçı ve fonogram yapımcısı gibi bağlantılı hak sahiplerinden izin gerekebilir.