Telif Hakkı İhlali ve Tazminat

Telif Hakkı İhlali Nedir?

Telif hakkı ihlali, eser sahibinin manevi veya mali haklarının izinsiz kullanılmasıyla oluşur. İzinsiz çoğaltma, yayma, işleme, temsil veya umuma iletim gibi fiiller ihlal kapsamındadır.

Eser sahibi, haklarına yönelik tecavüze karşı çeşitli hukuki yollara başvurabilir.

Açılabilecek Hukuk Davaları

Eser sahibi; tecavüzün ref'i (giderilmesi), tecavüzün men'i (önlenmesi) ve tespit davaları açabilir (FSEK m.66-69). Maddi haklara tecavüz hâlinde, sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedelin üç katına kadar tazminat talep edilebilir (FSEK m.68).

Ayrıca manevi haklara tecavüz nedeniyle manevi tazminat istenebilir.

Cezai Sorumluluk

Telif hakkı ihlali, koşulları varsa cezai yaptırımlara da tabidir (FSEK m.71-72). İzinsiz çoğaltılmış nüshaların üretimi ve satışı gibi fiiller, ayrıca ceza davasına konu olabilir.

Hak sahibinin haklarını zamanında kullanması ve delilleri usulüne uygun toplaması önemlidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan dava ve işler ile bu Kanundan kaynaklanan ceza davalarında görevli mahkeme, Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 156. maddesinde gösterilen fikri ve sınai haklar mahkemeleridir (FSEK m.76). Bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde, belirlenen asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri ihtisas mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Görev kuralı kamu düzenindendir; yanlış mahkemede açılan dava görevsizlik kararıyla sonuçlanır. Ceza şikâyeti bakımından da aynı ihtisas mahkemeleri görevli olduğundan, hukuk ve ceza süreçlerinin birlikte planlanması yararlı olur.

Yetki bakımından genel kural, davalının yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olmasıdır. Haksız fiil niteliğindeki tecavüz eylemlerinde, fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesinde de dava açılabilir (6100 sayılı Kanun m.16). İnternet üzerinden gerçekleşen ihlallerde erişimin sağlandığı yer bakımından tartışma çıkabildiğinden, yetkiye ilişkin dayanağın dilekçede açıkça gösterilmesi yerinde olur. Yetki itirazı süresinde ileri sürülmezse mahkeme davaya devam eder. Birden çok davalının bulunduğu hâllerde, davanın tamamı bakımından ortak yetkili mahkemede açılması usul ekonomisi sağlar.

İhtiyati Tedbir ve Delillerin Tespiti

Kanun, devam eden veya yakın tehlike oluşturan tecavüzler bakımından ihtiyati tedbir istenmesine imkân tanımıştır (FSEK m.77). Bu yolla izinsiz çoğaltılmış nüshaların dağıtımının durdurulması, yayının askıya alınması veya ihlale konu ürünlerin muhafaza altına alınması sağlanabilir. Tedbir talebi dava açılmadan önce de ileri sürülebilir; bu hâlde kanunda öngörülen süre içinde esas davanın açılması gerekir. Aksi hâlde tedbir kendiliğinden ortadan kalkar. Tedbir kararının uygulanabilmesi için teminat yatırılması istenebileceği ve kararın icrasının süreye bağlı olduğu göz önünde bulundurulmalıdır.

Delillerin zamanında tespiti, tazminat hesabı bakımından da belirleyicidir. İhlale konu içeriğin bağlantı adresi, yayın tarihi, baskı adedi veya erişim sayısı gibi veriler sonradan ulaşılamaz hâle gelebilir. Bu nedenle dava öncesinde delil tespiti istenmesi ya da noter aracılığıyla tespit yaptırılması yaygın bir uygulamadır. Ayrıca eserin ve hak sahipliğinin ispatı bakımından kayıt ve tescil belgeleri, sözleşmeler ve ilk yayım tarihini gösteren kayıtlar dosyaya sunulmalıdır. Devir sözleşmelerindeki hakların kapsamı, talep edilebilecek tazminatın sınırını da belirlediğinden ayrıca incelenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Telif ihlalinde hangi davalar açılır?

Tecavüzün giderilmesi, önlenmesi ve tespiti davaları ile maddi-manevi tazminat davaları açılabilir.

Üç kat tazminat ne demektir?

Maddi haklara tecavüzde eser sahibi, sözleşme yapılsaydı isteyebileceği bedelin üç katına kadar tazminat talep edebilir.

Telif ihlali suç mu?

Koşulları varsa cezai sorumluluk da doğar; izinsiz çoğaltma ve satış ayrıca ceza davasına konu olabilir.