Tasarımda Önceki Kullanımdan Doğan Hak

Önceki Kullanımdan Doğan Hakkın Şartları

Bir tasarımın başvuru tarihinden önce, o tasarımı Türkiye içinde iyi niyetli olarak kullanmakta olan veya kullanım için ciddi ve gerçek hazırlıklar yapmış olan kişiye, bu hazırlıklarla sınırlı olmak üzere, işletmenin makul ihtiyaçlarını giderecek ölçüde tasarımı kullanmaya devam etme hakkı tanınır.

Bu hakkın doğması için kullanımın veya hazırlığın gerçekten ciddi olması ve iyi niyete dayanması şarttır; sadece soyut bir niyet veya on hazırlık aşamasındaki fikir bu haktan yararlanmak için yeterli değildir. Kullanımın veya hazırlığın somut delillerle ispatlanması gerekir. Mahkemeler bu değerlendirmeyi yaparken, hazırlık faaliyetinin yalnızca fikir aşamasında mı kaldığını yoksa somut yatırım ve iş gücü harcanarak üretime yaklaşan bir noktaya mı ulaştığını ayırt etmeye çalışır.

Hakkın Kapsamı ve Sınırları

Önceki kullanımdan doğan hak, tescil başvurusundan önce yapılan hazırlıklarla sınırlı bir kullanımı kapsar; yani hak sahibi, sonradan tasarımın kullanım ölçeğini önemli şekilde genişletemez, yalnızca işletmesinin o tarihteki makul ihtiyaçlarına uygun bir üretim ve satış faaliyetini sürdürebilir.

Bu hak, sicile kaydedilerek Bültende yayımlanır; böylece üçüncü kişiler, tescilli tasarım üzerinde böyle bir sınırlamanın bulunduğunu öğrenebilir. Sicile kayıt, hakkın varlığını ilan etmesi bakımından önem taşır ve sonraki devir işlemlerinde de dikkate alınması gereken bir husustur. Sicile kaydedilmeyen bir önceki kullanım hakkı, tasarımı sonradan iyi niyetle devralan üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesi güçleşen bir hak haline gelebilir.

Devredilebilirlik ve İşletmeyle Bağ

Önceki kullanımdan doğan hak, lisans verilmesi suretiyle genişletilemez ve bağımsız olarak devredilemez; bu hakkın devri ancak hakkın doğduğu işletmenin devriyle birlikte mümkündür. Bu düzenleme, hakkın kişisel ve işletmeye bağlı bir nitelik taşıdığını göstermektedir.

Uygulamada, tescilli tasarım sahibiyle önceki kullanıcı arasında çıkan uyuşmazlıklarda mahkeme, hazırlıkların ciddiyetini, kullanım tarihini ve işletmenin o dönemdeki faaliyet ölçeğini somut delillerle değerlendirerek önceki kullanımdan doğan hakkın sınırlarını belirler.

Patentteki Önceki Kullanım Hakkıyla Karşılaştırma

Aynı kurum patent hukukunda da vardır, ancak iki düzenleme birebir örtüşmez. SMK m.87 uyarınca başvuru tarihinde veya bu tarihten önce buluşu iyiniyetli olarak ülke içinde kullanmakta olan ya da kullanım için ciddi ve gerçek tedbirler almış kişilere karşı, patent sahibinin kullanmaya devam etmelerini önleme hakkı yoktur. Tasarımda ise SMK m.60, başvuru tarihinden önce tescilli tasarımdan bağımsız olarak yapılan tasarımın iyiniyetle ticari amaçla ülke içinde kullanılmasını arar.

En belirgin fark kayıt bakımındadır. SMK m.60 tasarımda önceki kullanımdan doğan hakkın sicile kaydedilerek Bültende yayımlanacağını açıkça öngörür; patent bakımından m.87'de böyle bir sicil kaydı düzenlenmemiştir. Devir rejimi de farklı ifade edilmiştir: her iki maddede de hak lisans verilmesi suretiyle genişletilemez, ancak tasarımda hakkın devri işletmenin devriyle mümkündür, patentte de hak ancak işletme ile birlikte devredilebilir.

Patent tarafında ek bir kural bulunur. SMK m.87'nin ikinci fıkrası uyarınca önceki kullanım hakkı sahibince satışa sunulmuş olan ürünlerle ilgili fiiller patentin sağladığı hakkın kapsamı dışındadır. Her iki düzenlemede de ortak sınır aynıdır: kullanım, sahip olunan işletmenin makul ihtiyaçlarını giderecek ölçüyü aşamaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Önceki kullanımdan doğan hak sahibi tasarımı genişleterek kullanabilir mi?

Hayır, hak yalnızca yapılan hazırlıklarla ve işletmenin o dönemdeki makul ihtiyacıyla sınırlıdır; önemli ölçüde genişletme bu hakkın kapsamı dışındadır.

Bu hak başka bir işletmeye tek başına satılabilir mi?

Hayır, önceki kullanımdan doğan hak bağımsız olarak devredilemez; ancak hakkın doğduğu işletmenin tamamıyla birlikte devredilebilir.

Önceki kullanımın ispatı için ne tür belgeler gerekir?

Üretim kayıtları, faturalar, sipariş formları, teknik çizimler ve tarihli katalog gibi belgeler, kullanımın veya hazırlığın ciddiyetini göstermek için kullanılabilir.

Önceki kullanımdan doğan hak sicile kaydedilir mi?

Tasarımlarda evet. SMK m.60 uyarınca tasarımda önceki kullanımdan doğan hak sicile kaydedilerek Bültende yayımlanır. Patentlerde önceki kullanımdan doğan hakkı düzenleyen SMK m.87'de ise böyle bir sicil kaydı öngörülmemiştir.