Kimler Hakkında İflas Takibi Yapılabilir?

İflas Takibinin Kapsamı ve Kanuni Dayanak

İflas takibi, genel haciz yolundan farklı olarak sadece belirli bir kesim için öngörülmüş özel bir takip yöntemidir. İcra ve İflas Kanunu m.43, bu takibin hangi şahıslar hakkında başlatılabileceğini net bir şekilde sınırlandırmıştır. Her borçlu hakkında iflas yoluyla takip başlatılamayacağı için, alacaklının takip öncesinde borçlunun hukuki statüsünü belirlemesi gerekir.

Kanun metni, iflas takibinin muhataplarını üç ana grupta toplar. Birinci grup, Ticaret Kanunu hükümlerine göre tacir sıfatını haiz olan gerçek veya tüzel kişilerdir. İkinci grup, doğrudan tacir olmasa bile tacirler hakkındaki kanuni hükümlere tabi tutulan şahıslardır. Üçüncü grup ise özel kanunları uyarınca tacir sıfatı taşımadıkları halde iflasa tabi oldukları bildirilen kişilerdir.

Bu yasal düzenleme, iflas kurumunun sadece ticaret hayatıyla ilişkili olan veya kanun tarafından iflas rejimiyle ilişkilendirilmiş olan kişileri kapsaması amacını taşır. Bu nedenle, sıradan bir borçlu hakkında doğrudan iflas takibi başlatılması kanuna aykırılık teşkil eder. Alacaklı, takip yolunu seçerken borçlunun hukuki niteliğini kanuni çerçevede doğru tespit etmelidir.

İflas Takibi İçin Gereken Şartlar

İflas takibi başlatılabilmesi için öncelikle borçlunun kanunda sayılan niteliklerden birine sahip olması şarttır. Borçlunun sadece borçlu olması yeterli değildir; aynı zamanda maddede sayılan iflasa tabi kişilerden olması gerekir. Bu statü, gerçek kişilerin yanı sıra tüzel kişileri de kapsayan geniş bir yelpazede değerlendirilmektedir.

Madde gerçek kişi ile tüzel kişi arasında ayrım yapmaz; her ikisi için ölçüt aynıdır. Borçlunun Ticaret Kanunu gereğince tacir sayılması, tacirler hakkındaki hükümlere tabi bulunması ya da tacir olmadığı hâlde özel kanununda iflasa tabi olduğunun bildirilmiş olması aranır. Borçlu bir şirket de olsa bir gerçek kişi de olsa, takibin iflas yoluyla yapılıp yapılamayacağı bu üç ölçüte göre belirlenir.

Şartlar arasında yer alan en önemli hususlardan biri de borçlunun iflasa tabi olduğunun kanunen belirlenmiş olmasıdır. Özel kanunlarda yer alan hükümler, kişinin tacir olup olmadığına bakılmaksızın iflas prosedürüne dahil edilmesine imkan tanır. Bu durum, ticari olmayan ancak kanun gereği iflas rejimiyle yönetilmesi gereken yapıları da kapsama dahil etmektedir.

Takip Yollarında Seçimlik Haklar ve Usul

Alacaklılar için iflas takibi başlatma zorunluluğu bulunmamaktadır; kanun alacaklıya seçimlik bir hak tanımıştır. İflasa tabi bir şahıs hakkında alacaklı, iflas yoluyla takip başlatabileceği gibi haciz yoluyla takip yoluna da başvurabilir. Bu iki yol arasında seçim yapmak tamamen alacaklının iradesine bağlı bir süreçtir.

Seçimlik hakların kullanımında önemli bir usul kuralı bulunmaktadır. Alacaklı, bir takip yolunu seçip süreci başlattıktan sonra, bir defaya mahsus olmak üzere diğer yola geçme hakkına sahiptir. Bu geçiş yapılırken, daha önce seçilen takip yolu bırakılmış sayılır ve yeni yola başvurulurken yeniden harç ödenmesi gerekmez.

Usul açısından dikkat edilmesi gereken husus, takip yolunun değiştirilmesi sırasında yeni bir başvuru yapılıyormuş gibi hareket edilmesidir. Ancak kanun, alacaklının hak kaybına uğramaması için harç ödemeksizin diğer yola müracaat edebilmesine imkan tanıyarak süreci kolaylaştırmıştır. Geçilen yola yeni baştan müracaat edildiği için takip o yolun kendi kurallarına göre baştan yürür.

Seçilen Takip Yolunun Sonuçları

Bu madde, iflas ve haciz yollarının ayrıntılı sonuçlarını düzenlemez; yalnız kimler hakkında iflas yoluna gidilebileceğini ve alacaklının seçim hakkını belirler. İflas yolu ancak maddede sayılan kişilere karşı işletilebilir; haciz yolu ise bu kişilere karşı da açıktır. Her iki yolun nasıl işleyeceği ve hangi sonuçları doğuracağı kanunun başka hükümlerinde ayrıca düzenlenmiştir.

Alacaklı seçtiği yolu bırakıp diğerine geçtiğinde, kanunun ifadesiyle diğer yola yeni baştan müracaat etmiş olur. Geçiş her iki yönde de mümkündür: haciz yolunu seçen alacaklı iflas yoluna, iflas yolunu seçen alacaklı haciz yoluna dönebilir. Kanunun alacaklıya sağladığı kolaylık, bu yeni başvuruda harç ödenmemesidir.

Seçim hakkı yalnız iflasa tabi kişiler bakımından söz konusudur. İflasa tabi olmayan bir borçluya karşı iflas yolu kapalı olduğundan, alacaklının önünde seçilecek ikinci bir yol bulunmaz. Bu nedenle borçlunun sıfatının doğru belirlenmesi, alacaklı için hangi yolların açık olduğunu gösteren ilk adımdır. İflasa tabi borçluda ise yol seçimi alacaklının takdirindedir.

Uygulamada Karşılaşılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

En sık yapılan hatalardan biri, iflasa tabi olmayan bir borçlu hakkında doğrudan iflas takibi başlatmaya çalışmaktır. Borçlunun tacir olup olmadığı veya özel bir kanunla iflas rejimine tabi olup olmadığı netleşmeden iflas yoluyla takip başlatılması maddeye aykırıdır; çünkü iflas yoluyla takip ancak maddede sayılan kişiler hakkında yapılır. Bu durum alacaklı için ciddi bir zaman kaybıdır.

Bir diğer önemli nokta, takip yolları arasındaki geçiş hakkının sınırlarıdır. Kanun, bu geçiş hakkını bir defaya mahsus olarak tanımıştır. Uygulamada bu kayıt, yalnız harçsız geçişi değil yol değiştirme hakkının kendisini sınırlar: alacaklı, haciz yolundan iflas yoluna veya tam tersi yönde geçiş imkânını yalnız bir kez kullanabilir ve aynı takipte yolu ikinci kez değiştiremez.

Uygulamada alacaklıların, borçlunun sıfatını belirlerken sadece ticaret sicili kayıtlarına dayanarak karar vermemeleri gerekir. Özel kanunlarda yer alan ve kişiyi iflasa tabi kılan hükümler göz ardı edilmemelidir. Borçlunun hukuki statüsünün yanlış tespiti, takip yolunun yanlış seçilmesine ve dolayısıyla sürecin en başından usulsüz hale gelmesine neden olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Her borçlu hakkında iflas takibi başlatılabilir mi?

Hayır, her borçlu hakkında iflas takibi başlatılamaz. İflas takibi ancak Ticaret Kanunu gereğince tacir sayılanlar, tacirler hakkındaki hükümlere tabi olanlar ve tacir olmadıkları hâlde özel kanunlarına göre iflasa tabi oldukları bildirilen gerçek veya tüzel kişiler hakkında yapılabilir.

Haciz takibi yaparken iflas yoluna geçilebilir mi?

Evet, borçlu iflasa tabi kişilerdense geçilebilir. Alacaklı, seçtiği yolu bir defaya mahsus olmak üzere bırakıp harç ödemeksizin diğer yola yeni baştan müracaat edebilir; bu geçiş iflas yolundan haciz yoluna da yapılabilir.

İflas takibi ile haciz takibi arasındaki fark nedir?

Kişi bakımından fark şudur: iflas yoluyla takip ancak tacir sayılanlar, tacirler hakkındaki hükümlere tabi olanlar ve özel kanunlarında iflasa tabi oldukları bildirilenler hakkında yapılabilir. Haciz yolu ise bu kişiler hakkında da kullanılabilir.

Tacir olmayan birinin iflas takibi yapılabilir mi?

Eğer kişi tacir değilse ancak özel bir kanun uyarınca iflasa tabi olduğu bildirilmişse, o zaman hakkında iflas takibi yapılabilir.