Senetsiz Alacak İçin İcra Takibi Yapılabilir mi?

Takip Başlatmak için Senet Şart mı?

Hayır. Takip talebinde gösterilecek bilgiler arasında "senet, senet yoksa borcun sebebi" sayılmıştır (İİK m.58). Elden verilen borç para, ödenmeyen iş veya hizmet bedeli, ortaklaşa yapılan bir harcamanın payı gibi yazılı belgeye bağlanmamış alacaklar için de takip açılabilir.

İcra müdürü bu aşamada alacağın gerçekten var olup olmadığını incelemez; takip talebinin kanunda öngörülen şartları içerdiğini tespit ederse ödeme emri düzenler (İİK m.60). Bu yüzden takip kolayca başlar, ama asıl sınav borçlunun tepkisiyle gelir.

Senetsiz alacakta da zamanaşımı süresi dikkate alınmalıdır: kanunda aksine bir hüküm yoksa her alacak 10 yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146). Kira bedelleri, eser sözleşmesinden doğan alacaklar ile vekâlet ve komisyon sözleşmelerinden doğan alacaklar gibi bazı alacaklarda ise süre 5 yıldır (TBK m.147); bu nedenle alacağın türüne göre ayrıca kontrol gerekir.

Borçlu İtiraz Ederse Ne Olur?

Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine itiraz edebilir (İİK m.62) ve süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (İİK m.66). Senetsiz alacaklarda itiraz çok sık görülür; çünkü borçlu yalnızca "borcum yoktur" demekle takibi durdurabilir.

Takip durduktan sonra alacaklının önünde iki yol vardır. Birincisi icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemektir; ancak bu yol takibin imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış bir borç ikrarı senedine ya da resmî daire veya yetkili makamların usulüne göre verdiği bir belgeye dayanmasını gerektirir (İİK m.68). Senetsiz alacakta bu yol kural olarak kapalıdır.

İkinci yol, itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl içinde genel mahkemede, alacağın varlığını genel hükümlere göre ispat ederek itirazın iptali davası açmaktır (İİK m.67). Bu süre kaçırılsa bile alacak yanmaz; alacaklının genel hükümlere göre alacak davası açma hakkı saklıdır (İİK m.67/5). İki yol arasındaki fark için itirazın iptali ile itirazın kaldırılması farkı yazımıza bakabilirsiniz.

Senetsiz Alacak Mahkemede Nasıl İspatlanır?

Bir hakkın doğumu, devri veya sona ermesi amacıyla yapılan hukuki işlemlerin tutarı kanundaki sınırı aşıyorsa senetle ispat gerekir; sınırın altında kalan işlemler tanıkla da ispatlanabilir (HMK m.200). Bu parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; 2025'te 7550 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen hükme göre senetle ispat sınırının uygulanmasında hukuki işlemin yapıldığı tarihteki miktar esas alınır (HMK Ek m.1). Senetle ispatı gereken hususlarda bu kural hatırlatıldıktan sonra karşı taraf açıkça muvafakat ederse tanık dinlenebilir (HMK m.200/2).

Senet yoksa delil başlangıcı önem kazanır: iddia edilen işlemi tam ispata yetmese de muhtemel gösteren ve karşı taraftan gelen bir belge varsa tanık dinlenebilir (HMK m.202). Yazılı metinler, fotoğraflar, ses kayıtları ve elektronik ortamdaki veriler de Kanun'a göre belge sayılır (HMK m.199); borçlunun borcu kabul eden mesajları veya e-postaları bu açıdan değerlendirilebilir. Açıklamasında "borç" yazan banka havale dekontları da ödemenin bir borç ilişkisine dayandığını göstermeye yardımcı olur.

Bazı ilişkilerde senet aranmaz: altsoy ve üstsoy, kardeşler, eşler, kayınbaba, kaynana ile gelin ve damat arasındaki işlemlerde; senede bağlanmaması teamül olan işlerde ve senet alınmasının imkânsız olduğu durumlarda tanık dinlenebilir (HMK m.203). Konunun genel çerçevesi için senetle ispat zorunluluğu ve istisnaları yazımıza bakabilirsiniz.

İtirazın İptali Davasında Tazminat Riski Var mı?

Var ve iki yönlüdür. Davada borçlunun itirazının haksız olduğuna karar verilirse borçlu, alacaklının talebi üzerine hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir; takibinde haksız ve kötüniyetli görülen alacaklı da aynı esasla tazminata mahkûm edilebilir (İİK m.67/2). Yerleşik Yargıtay uygulamasına göre icra inkâr tazminatı için alacağın takip tarihinde belirli veya belirlenebilir (likit) olması da aranır. Ayrıntılar için icra inkâr tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.

Tazminatın hesabında takip talebindeki veya davadaki talep esas alınır (İİK m.67 son fıkra). Bu nedenle takip talebinde alacağı ve faizi gerçekçi biçimde göstermek hem alacaklıyı kötüniyet tazminatı riskinden korur hem de inkâr tazminatının sağlıklı hesaplanmasını sağlar.

Alacak ticari bir işten doğuyorsa itirazın iptali davası açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Ticari nitelik taşımayan, iki kişi arasındaki adi bir borç ilişkisinde ise TTK m.5/A uygulanmaz; ancak alacak kira, tüketici işlemi veya iş ilişkisi gibi başka kanunlarda dava şartı arabuluculuk öngörülen bir alandan doğuyorsa o hükümler ayrıca kontrol edilmelidir.

Takip mi Dava mı: Hangisiyle Başlamalı?

Borçlunun borcu kabul etme ihtimali yüksekse takip daha hızlı ve masrafsız bir yoldur: borçlu süresinde itiraz etmezse ödeme emrindeki süre geçtikten sonra haciz istenebilir (İİK m.78) ve takip masrafları sonuçta borçluya ait olur (İİK m.59).

Borçlunun itiraz edeceği baştan belliyse takip, alacaklıya itirazın iptali davasında icra inkâr tazminatı isteme imkânı sağlar; doğrudan alacak davasında bu tazminat yoktur (İİK m.67). Öte yandan dayanaksız bir takip, alacaklıyı kötüniyet tazminatı riskiyle karşı karşıya bırakır.

Her iki yolda da başarıyı delil belirler. Takipten önce havale dekontlarını, yazışmaları, tanık bilgilerini ve varsa borcu kabul eden beyanları bir araya getirmek, itirazdan sonra açılacak davanın süresini ve sonucunu doğrudan etkiler.

Sıkça Sorulan Sorular

Elden verdiğim borç için icra takibi açabilir miyim?

Evet; takip talebine senet yerine borcun sebebini yazmanız yeterlidir (İİK m.58).

Senetsiz takipte borçlu itiraz ederse ne olur?

Takip durur (İİK m.66); itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl içinde itirazın iptali davası açabilirsiniz (İİK m.67).

Senetsiz alacakta itirazın kaldırılması istenebilir mi?

Kural olarak hayır; bu yol imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarı ya da resmî belge gerektirir (İİK m.68).

Mesaj ve e-postalar delil olur mu?

Evet; elektronik veriler belge sayılır (HMK m.199) ve borçludan gelen, borcu muhtemel gösteren yazışmalar delil başlangıcı olarak tanık dinlenmesine imkân verebilir (HMK m.202).

Kardeşime verdiğim borcu tanıkla ispatlayabilir miyim?

Evet; kardeşler arasındaki işlemlerde senet aranmaz ve tanık dinlenebilir (HMK m.203).

Senetsiz alacak ne zaman zamanaşımına uğrar?

Kanunda özel bir süre yoksa 10 yıl (TBK m.146); kira bedeli veya eser sözleşmesi gibi bazı alacaklarda 5 yıl (TBK m.147).

1 yıllık dava süresini kaçırırsam alacağım düşer mi?

Hayır; itirazın iptali yolu kapanır ama genel hükümlere göre alacak davası açma hakkınız saklıdır (İİK m.67/5).