Ceza Yargılamasının Yenilenmesi Nedir?

Yargılamanın Yenilenmesi Nedir ve Ne Zaman İstenir?

Yargılamanın yenilenmesi, kesinleşmiş bir hükümle sonuçlanmış davanın, kanunda sayılan nedenlerden birinin bulunması hâlinde yeniden görülmesini sağlayan olağanüstü bir kanun yoludur. Ceza Muhakemesi Kanunu m.311 ve devamında düzenlenen bu yol, maddi gerçeğe aykırı kesin hükümlerin düzeltilmesini amaçlar. Başvuru belirli bir süreye tabi değildir; cezanın infaz edilmiş olması veya hükümlünün ölmüş olması istemde bulunulmasına engel oluşturmaz.

Bu yol, istinaf ve temyiz gibi olağan kanun yollarından farklıdır. Olağan kanun yolları henüz kesinleşmemiş hükümlere karşı işletilirken, yargılamanın yenilenmesi kesin hükmü hedef alır. Kanunun aynı maddesinde yer alan sınırlar içinde kalmak üzere yalnızca cezanın değiştirilmesi amacıyla yenileme istenemez; ayrıca hatanın giderilmesini sağlayacak başka bir yol mevcutsa bu yola gidilemez. İstem, hükümlü tarafından ileri sürülebileceği gibi ölümü hâlinde kanunda gösterilen yakınları veya Cumhuriyet savcısı tarafından da ileri sürülebilir.

Hükümlü Lehine Yenileme Nedenleri

CMK m.311'e göre hükümlü lehine yenileme nedenleri sınırlı sayıdadır. Duruşmada kullanılan ve hükmü etkileyen bir belgenin sahteliğinin anlaşılması, yeminle dinlenmiş bir tanık veya bilirkişinin hükmü etkileyecek biçimde hükümlü aleyhine gerçek dışı beyanda bulunduğunun ortaya çıkması ve hükme katılan hâkimlerden birinin görevini yapmada ceza sorumluluğunu gerektirecek biçimde kusur etmiş olması bu nedenler arasındadır.

Ceza hükmünün dayandığı hukuk mahkemesi kararının kesinleşmiş başka bir hükümle ortadan kaldırılmış olması da bir yenileme nedenidir. Uygulamada en sık dayanılan neden ise yeni olayların veya yeni delillerin ortaya konulması ve bunların tek başına ya da önceden sunulan delillerle birlikte değerlendirildiğinde beraati veya daha hafif bir cezayı içeren hükmün uygulanmasını gerektirmesidir. Ayrıca hükmün Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespiti hâlinde, kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde yenileme istenebilir.

İnceleme Usulü ve Sonuçları

İstem, hükmü veren mahkemeye sunulur ve bu mahkeme istemin kabule değer olup olmadığına duruşma yapılmaksızın karar verir. İstem kanunda belirlenen şekilde yapılmamış, yenilemeyi gerektirecek yasal bir neden gösterilmemiş veya bu nedeni doğrulayacak deliller açıklanmamışsa kabule değer görülmeyerek reddedilir. Aksi hâlde istem, bir diyeceği varsa iki hafta içinde bildirmek üzere Cumhuriyet savcısına ve ilgili tarafa tebliğ olunur.

Kabule değer görülen istem üzerine mahkeme delillerin toplanmasına karar verir; deliller yeterince doğrulanmazsa istem reddedilir, doğrulanırsa yargılamanın yenilenmesine ve duruşma açılmasına hükmedilir. Yeniden yapılan duruşma sonucunda mahkeme önceki hükmü onaylar ya da hükmün iptali ile dava hakkında yeniden hüküm kurar. Hükümlü lehine yapılan istemde yeni hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır bir cezayı içeremez. Yenileme sonucunda beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilirse, önceki mahkûmiyetin infazı nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararlar kanunda gösterilen tazminat hükümlerine göre giderilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yargılamanın yenilenmesi talebi nereye yapılır?

İstem, hükmü veren mahkemeye sunulur. Yargıtayın doğrudan hüküm kurduğu hâllerde de yine hükmü vermiş olan ilk derece mahkemesine başvurulur ve kabule değer olup olmadığı duruşma yapılmaksızın karara bağlanır.

Yargılamanın yenilenmesi için süre var mıdır?

Kural olarak süre sınırı bulunmaz; cezanın infaz edilmiş olması veya hükümlünün ölmüş olması da engel değildir. Yalnızca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararına dayanan nedende, kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıllık süre öngörülmüştür.

Yenileme sonucunda ceza artabilir mi?

Hükümlü lehine yapılan istem üzerine yeniden verilecek hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır bir cezayı içeremez. Mahkeme ya önceki hükmü onaylar ya da hükmü iptal ederek bu sınır içinde yeni bir hüküm kurar.