Dava ve Ceza Zamanaşımı Süreleri

Dava Zamanaşımı Nedir ve Süreleri Nelerdir?

Dava zamanaşımı, kanunda öngörülen sürenin geçmesiyle kamu davasının açılamaması veya açılmış davanın düşmesi sonucunu doğuran bir ceza ilişkisini sona erdiren nedendir. Türk Ceza Kanunu m.66'ya göre süre; ağırlaştırılmış müebbet hapsi gerektiren suçlarda otuz yıl, müebbet hapiste yirmi beş yıl, yirmi yıldan az olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapiste on beş yıl, beş yılı aşmayan hapis veya adli para cezasında sekiz yıldır.

Sürenin belirlenmesinde suçun kanunda yer alan cezasının üst sınırı esas alınır; seçimlik ceza öngörülen suçlarda hapis cezası dikkate alınır. Dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur. Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği gün, teşebbüs hâlinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı gün, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği gün ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği gün işlemeye başlar. Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurup on beş yaşını doldurmamış olanlar bakımından süreler yarı, on beş ile on sekiz yaş arasındakiler bakımından üçte iki oranında uygulanır.

Zamanaşımının Durması ve Kesilmesi

Soruşturma veya kovuşturmanın izin ya da karar alınmasına veya başka bir mercide çözülmesi gereken bir meselenin sonucuna bağlı olduğu hâllerde dava zamanaşımı durur; durma nedeni ortadan kalkınca süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Hakkında kaçak olduğuna dair karar verilen suç faili bakımından da bu karar kaldırılıncaya kadar süre durur. Durma, o ana kadar işlemiş bulunan süreyi ortadan kaldırmaz.

Kesilme ise farklı bir sonuç doğurur. Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi, şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararı verilmesi, suçla ilgili iddianame düzenlenmesi veya sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi hâllerinde dava zamanaşımı kesilir ve süre yeniden işlemeye başlar. Birden fazla kesme nedeni bulunuyorsa süre son kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden başlar. Kesilme hâlinde zamanaşımı süresi, ilgili suç için kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzayabilir.

Ceza Zamanaşımı ve Resen Uygulanması

Ceza zamanaşımı, kesinleşmiş bir hükümle verilen cezanın belirli bir sürenin geçmesiyle artık infaz edilememesidir. TCK m.68'e göre süreler; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında kırk yıl, müebbet hapis cezalarında otuz yıl, yirmi yıl ve daha fazla süreli hapis cezalarında yirmi dört yıl, beş yıldan fazla hapis cezalarında yirmi yıl, beş yıla kadar hapis ve adli para cezalarında on yıldır. Süre, hükmün kesinleştiği veya infazın kesintiye uğradığı günden itibaren işler.

Türleri başka başka cezaları içeren hükümlerde en ağır ceza için öngörülen sürenin geçmesi aranır; infazın kesintiye uğraması hâlinde ise kalan ceza miktarı esas alınarak hesaplama yapılır. Dava ve ceza zamanaşımı süreleri gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir; bir gün yirmi dört saat, bir ay otuz gün olarak kabul edilir, yıl ise resmi takvime göre hesaplanır. Her iki zamanaşımı da resen uygulanır ve şüpheli, sanık ile hükümlü bundan vazgeçemez. Kanunun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı ağır cezalı bazı suçların yurt dışında işlenmesi hâlinde ise zamanaşımı uygulanmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Dava zamanaşımı dolarsa ne olur?

Süre dolduğunda kamu davası açılamaz; açılmış olan dava ise düşer. Zamanaşımı mahkemece resen dikkate alınır ve sanığın bundan vazgeçmesi mümkün değildir.

Zamanaşımını hangi işlemler keser?

Şüpheli veya sanığın savcı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi, tutuklama kararı verilmesi, iddianame düzenlenmesi ve mahkûmiyet kararı verilmesi zamanaşımını keser. Kesilme hâlinde süre yeniden başlar ve kanuni sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir.

Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı arasındaki fark nedir?

Dava zamanaşımı, henüz kesinleşmiş bir hüküm bulunmayan aşamada kamu davasının düşmesine yol açar. Ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş bir hükümle verilen cezanın infaz edilememesi sonucunu doğurur ve süreler ayrı maddelerde farklı biçimde belirlenmiştir.