Yakalama ve Gözaltı Süreleri

Yakalama Nedir ve Kimler Yakalama Yapabilir?

Yakalama, suç şüphesi altındaki kişinin hâkim kararı olmaksızın geçici olarak özgürlüğünün kısıtlanmasını sağlayan bir koruma tedbiridir. Ceza Muhakemesi Kanunu m.90 uyarınca kişiye suçu işlerken rastlanması ya da suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçma olasılığının bulunması veya kimliğinin hemen belirlenememesi hâlinde herkes tarafından geçici yakalama yapılabilir. Kolluk görevlileri ise tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yakalama yetkisine sahiptir.

Soruşturması ve kovuşturması şikâyete bağlı olan suçlarda dahi, çocuklara ya da beden veya akıl hastalığı, malullük veya güçsüzlükleri nedeniyle kendilerini idareden aciz bulunanlara karşı işlenen suçüstü hâllerinde kişinin yakalanması şikâyete bağlı değildir. Kolluk, kişinin kaçmasını ya da kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra kanuni haklarını derhâl bildirmek zorundadır. Yakalanan kişi ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilir ve savcının emri doğrultusunda işlem yapılır. Yakalama emrinin çıkarılma amacı ortadan kalkarsa emrin derhâl iadesi istenir.

Gözaltı Süreleri ve Uzatma

Yakalanan kişi Cumhuriyet savcılığınca bırakılmazsa, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verilebilir. CMK m.91'e göre gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; bu zorunlu yol süresi de on iki saatten fazla olamaz. Gözaltına alma, tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin suç işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır.

Toplu olarak işlenen suçlarda delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı, gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir; uzatma emri gözaltına alınana derhâl tebliğ edilir. Kanunda ayrıca, suçüstü hâlleriyle sınırlı olmak ve maddede sayılan suçlar bakımından geçerli olmak üzere kolluk amirlerince yirmi dört saate kadar, toplumsal olaylar sırasında ve toplu olarak işlenen suçlarda kırk sekiz saate kadar gözaltı kararı verilebileceği düzenlenmiştir. Bu hâlde kişi en geç kırk sekiz saat, toplu suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır.

Gözaltına Alınan Kişinin Hakları ve Başvuru Yolları

Gözaltına alınan kişinin müdafi seçme ve müdafiin hukuki yardımından yararlanma hakkı bulunur; müdafi seçecek durumda olmayan kişi istediği takdirde baro tarafından bir müdafi görevlendirilir. İfade alınmadan önce kimlik saptanır, yüklenen suç anlatılır, açıklamada bulunmamanın kanuni bir hak olduğu söylenir ve lehine olan hususları ileri sürme olanağı tanınır. Yakalanan kişinin yakınlarından istediğine durum derhâl bildirilir.

Yakalama işlemine, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısımı sulh ceza hâkimine başvurabilir; hâkim incelemeyi evrak üzerinde yaparak yirmi dört saat dolmadan sonuçlandırır. Gözaltı süresinin dolması veya hâkim kararı üzerine serbest bırakılan kişi hakkında, yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve savcının kararı olmadıkça aynı nedenle yeniden yakalama uygulanamaz. Kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayanlar Devletten tazminat isteyebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Gözaltı süresi en fazla ne kadardır?

Kural olarak yakalama anından itibaren yirmi dört saattir. Yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için gereken ve on iki saati aşamayacak zorunlu yol süresi bu sürenin dışındadır. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir.

Gözaltı kararına itiraz edilebilir mi?

Evet. Yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısımı serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir. Hâkim incelemeyi evrak üzerinde yapar ve yirmi dört saat dolmadan karara bağlar.

Gözaltında müdafi yardımından yararlanılabilir mi?

Evet. Müdafi seçme ve hukuki yardımından yararlanma hakkı ifade alınmadan önce hatırlatılır. Müdafi seçecek durumda olmayan kişi istediği takdirde baro tarafından müdafi görevlendirilir ve müdafi ifade sırasında hazır bulunabilir.