Kanunda belirtilen koşullar dışında yakalanan veya tutuklanan, kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan ya da kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişiler, maddi ve manevi her türlü zararını Devletten isteyebilir. Talep, karar veya hükümlerin kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde ileri sürülmelidir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesi tazminat sebeplerini sınırlı biçimde saymıştır. Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen; kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan; kanuni hakları hatırlatılmadan tutuklanan kişiler bu kapsamdadır.
Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen, kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişiler de tazminat isteyebilir.
Mahkûm olup da gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süreleri hükümlülük süresinden fazla olan veya işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olması nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan kişiler de tazminat talebinde bulunabilir.
Yakalama veya tutuklama nedenleri ile suçlamaların kendilerine açıklanmaması, yakalanma veya tutuklanmanın yakınlarına bildirilmemesi, arama kararının ölçüsüz biçimde gerçekleştirilmesi, koşulları oluşmadığı hâlde eşyaya el konulması ya da eşyanın zamanında geri verilmemesi de kanunda sayılan sebepler arasındadır.
Kanunun 142. maddesine göre karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir. Her iki süre birlikte gözetilir.
Bu nedenle kesinleşme şerhinin ve tebliğ tarihinin belgelenmesi önemlidir. Sürelerin geçirilmesi hâlinde istem esasa girilmeksizin reddedilebilir.
İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır. O yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesi görevlidir.
Kanuna eklenen hükümlere göre, 141. maddenin birinci fıkrasının (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler bakımından 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Bu kapsamda olmasına rağmen ağır ceza mahkemesine yapılan istemler Komisyona gönderilir ve bu hâlde mahkemeye başvuru tarihi esas alınır.
Tazminat isteminde bulunan kişinin dilekçesine açık kimlik ve adresini, zarara uğradığı işlemin ve zararın nitelik ve niceliğini kaydetmesi ve bunların belgelerini eklemesi gerekir. Bilgi ve belgelerin yetersizliği hâlinde mahkeme, eksikliğin bir ay içinde giderilmesini ister; süresinde tamamlanmayan dilekçe itiraz yolu açık olmak üzere reddolunur.
Mahkeme, dilekçe ve eklerinin bir örneğini Hazine temsilcisine tebliğ ederek iki hafta içinde beyanlarını bildirmesini ister. Karar duruşmalı olarak verilir. Karara karşı istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi istinaf yoluna başvurabilir; inceleme öncelikle ve ivedilikle yapılır ve bölge adliye mahkemesince bu kapsamda verilen kararlar kesindir.
Kanunun 144. maddesine göre kanuna uygun olarak yakalanan, adli kontrol altına alınan veya tutuklanan kişilerden bazıları tazminat isteyemez. Genel veya özel af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilenler ile kamu davası ertelenen veya düşürülenler bu kapsamdadır.
Kusur yeteneğinin bulunmaması nedeniyle hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilenler ile adli makamlar huzurunda gerçek dışı beyanla suç işlediğini veya suça katıldığını bildirerek gözaltına alınmasına ya da tutuklanmasına neden olanlar da tazminat isteyemez. Ayrıca 143. maddeye göre sonradan mahkûm edilenlere ödenmiş tazminatların mahkûmiyet süresine ilişkin kısmı geri alınır.
Tazminat, yakalama, gözaltı veya tutuklama gibi bir koruma tedbirinin uygulanmış olmasına bağlıdır. Hakkında koruma tedbiri uygulanmadan beraat eden kişi bu kapsamda talepte bulunamaz.
Kural olarak zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesine yapılır. Kanunda gösterilen bentler bakımından ise 6384 sayılı Kanun kapsamında Tazminat Komisyonu yetkilidir.
Evet. Kanun maddi ve manevi her türlü zararın Devletten istenebileceğini düzenlemiştir.
Evet. İstemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi istinaf yoluna başvurabilir. Bölge adliye mahkemesinin bu kapsamdaki kararları kesindir.
Kesinleşen kararda hükmedilen tazminat ve vekâlet ücreti, davacı veya vekilinin bildireceği banka hesabına bildirimden itibaren otuz gün içinde ödenir; ödenmezse genel hükümlere göre icraya konulabilir.
Dava açılması, delil hazırlığı, bilirkişi raporuna itiraz, arabuluculuk ve tazminat alacaklarının takibi konularında büromuzdan hukuki destek alabilirsiniz.