Zorunlu mali sorumluluk sigortası, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 91. maddesi uyarınca işletenlerin 85. maddedeki sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere yaptırılması zorunlu olan sigortadır. Sigortacının ödeme yükümlülüğü, poliçede yazılı teminat limitleriyle sınırlıdır. Limitler her yıl belirlenerek yayımlandığından, ödemenin hangi limit üzerinden yapılacağı kazanın gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan poliçeye göre saptanır.
Karayolları Trafik Kanunu'nun 91. maddesinin birinci fıkrası açıktır: işletenlerin, 85. maddenin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur. Aynı maddenin beşinci fıkrasına göre geçerli teminat tutarları üzerinden zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan araçlar trafikten men edilir.
85. madde, bir motorlu aracın işletilmesinin bir kimsenin ölümüne, yaralanmasına ya da bir şeyin zarara uğramasına sebep olması hâlinde işletenin ve varsa bağlı olduğu teşebbüsün sahibinin doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olacağını düzenler. Sigorta, bu sorumluluğu teminat altına alır.
Teminat, üç ana kalemde yapılandırılır: maddi zararlar, sağlık giderleri ve sakatlanma ile ölüm hâlindeki bedeni zararlar. Her kalem için araç başına ve kaza başına ayrı limitler öngörülür. Limitler yıllık olarak güncellendiğinden, poliçe üzerindeki tutarların kaza tarihindeki geçerli tutarlar olduğu kontrol edilmelidir.
Teminat limiti, sigortacının azami ödeme yükümlülüğünü gösterir. Zarar limiti aşıyorsa sigortacı yalnızca limit tutarına kadar ödeme yapar. Limitin aşan kısmından, 85. madde uyarınca işleten ve varsa bağlı olduğu teşebbüsün sahibi sorumlu olmaya devam eder.
Aynı kazada birden fazla hak sahibi bulunması hâlinde kaza başına limitin paylaştırılması gündeme gelir. Hak sahiplerinin talepleri toplamı kaza başına limiti aşıyorsa, ödemeler oranlanarak yapılır. Bu durumda erken başvuran hak sahibine yapılan tam ödeme, sonraki hak sahiplerinin talebini karşılıksız bırakabileceğinden başvuru zamanlaması önem taşır.
Sigortacının temerrüt faizi ve yargılama gideri gibi kalemlerden sorumluluğu, teminat limitinden ayrı değerlendirilir. Buna karşılık tazminat alacağının kendisi bakımından limit üst sınırdır. Bu ayrımın dava dilekçesinde açıkça kurulması, talep sonucunun doğru şekillendirilmesi bakımından gereklidir.
Karayolları Trafik Kanunu'nun 92. maddesi, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışında kalan hususları sayar. İşletenin, kanun uyarınca eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere karşı yöneltebileceği talepler; işletenin eşinin, usul ve füruunun, evlat edinme ilişkisiyle bağlı olanların ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar bu kapsamdadır.
Motorlu araçta taşınan eşyanın uğrayacağı zararlar ile manevi tazminata ilişkin talepler de teminat dışındadır. 2016 yılında eklenen bentlerle hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri ve sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan talepler de kapsam dışına alınmıştır.
2021 yılında eklenen bentler kapsamı daha da daraltmıştır. Destekten yoksun kalan hak sahibinin, destek şahsının kusuruna denk gelen tazminat talepleri; gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar ile hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri teminat dışındadır.
Zarar teminat limitini aşıyorsa, aşan kısım için işletene ve kusurlu sürücüye karşı doğrudan dava açılabilir. Bu talebin dayanağı Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesi ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiil hükümleridir. Türk Borçlar Kanunu'nun 49. maddesine göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
Tazminatın kapsamı ve ödenme biçimi, Türk Borçlar Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca hâkim tarafından durumun gereği ve özellikle kusurun ağırlığı göz önüne alınarak belirlenir. Tazminatın irat biçiminde ödenmesine hükmedilirse borçlu güvence göstermekle yükümlüdür.
Zarar veren aracın sigortasının bulunmaması, sigortacının iflası veya aracın tespit edilememesi gibi hâllerde Güvence Hesabı'na başvurulabilir. Güvence Hesabı'nın sorumluluğu da zorunlu sigorta teminat limitleriyle sınırlıdır ve başvuru için kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi aranır.
Hak sahibi, önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapmalıdır. Başvuruya kaza tespit tutanağı, hasar ve tedavi belgeleri, kusur ve zarar hesabına ilişkin veriler eklenmelidir. Şirketin talebi kısmen ya da tamamen reddetmesi ya da süresinde cevap vermemesi hâlinde tahkim veya dava yolu açılır.
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesi uyarınca Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurulabilir. İlgili mevzuat ile zorunlu tutulan sigortalardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda, ilgili kuruluş tahkim sistemine üye olmasa dahi hak sahipleri tahkim usulünden faydalanabilir.
Maddeye göre hakemler, görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır; bu süre tarafların açık ve yazılı muvafakatiyle uzatılabilir. Komisyona başvurabilmek için sigorta kuruluşuna başvurulmuş ve talebin olumsuz sonuçlandığının belgelenmiş olması ya da kuruluşun on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemiş olması gerekir.
Poliçenin kaza tarihinde yürürlükte olup olmadığı ilk kontrol noktasıdır. Poliçe başlangıç ve bitiş saatleri, primin ödenip ödenmediği ve varsa taksit gecikmeleri incelenmelidir. Teminatın askıya alındığı dönemler ödeme yükümlülüğünü etkileyebilir.
Teminat limitleri, kaza tarihinde geçerli olan tutarlar üzerinden okunmalıdır. Poliçede maddi zarar, sağlık gideri ve sakatlanma ile ölüm teminatları araç başına ve kaza başına ayrı ayrı gösterilir; hangi kalemin hangi limitle sınırlı olduğu karıştırılmamalıdır.
Aracın poliçedeki kullanım tarzı ile fiilî kullanımı karşılaştırılmalıdır. Ticari amaçla kullanılan bir aracın hususi olarak sigortalanması gibi durumlar, sigortacının rücu hakkını gündeme getirebilir.
Evet. Zorunlu mali sorumluluk sigortasının teminat tutarları yıllık olarak belirlenip yayımlanır. Ödeme, kaza tarihinde yürürlükte olan poliçedeki limitler üzerinden yapılır.
Limiti aşan kısımdan Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesi uyarınca işleten ve varsa bağlı olduğu teşebbüsün sahibi ile kusurlu sürücü sorumludur. Bu kişilere karşı doğrudan dava açılabilir.
Hayır. Karayolları Trafik Kanunu'nun 92. maddesine göre manevi tazminata ilişkin talepler zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır. Bu talep, sorumlu kişilere yöneltilir.
Hayır. 92. maddenin (l) bendine göre hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri teminat dışındadır.
Kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde Güvence Hesabı'na başvurulabilir. Güvence Hesabı'nın sorumluluğu da zorunlu sigorta teminat limitleriyle sınırlıdır.
Tazminat talepleri, sigorta şirketine başvuru, Sigorta Tahkim Komisyonu ve trafik idari yaptırımlarına itiraz süreçlerinde bize ulaşabilirsiniz.