Tüketici Mahkemesi Görev ve Yetki

Tüketici Mahkemesinin Görevi

Tüketici işlemleri ve tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri görevlidir (TKHK m.73). Tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde, bu davalara asliye hukuk mahkemeleri tüketici mahkemesi sıfatıyla bakar.

Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan, yanlış mahkemede açılan dava görev yönünden reddedilir.

Tüketici Hakem Heyeti İlişkisi

Kanunda belirlenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda, dava açmadan önce tüketici hakem heyetine başvurulması zorunludur. Bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda ise dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TKHK m.73/A).

Hakem heyeti kararlarına karşı tüketici mahkemesinde itiraz yolu açıktır.

Yetki ve Harç

Tüketici davaları, tüketicinin yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir; bu, tüketici lehine bir kolaylıktır. Ayrıca tüketici örgütleri ve tüketiciler bakımından bu davalarda harç muafiyetine ilişkin düzenlemeler bulunur.

Bu kurallar, tüketicinin hak aramasını kolaylaştırmayı amaçlar.

Dava Şartı Arabuluculuk ve İstisnaları

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/A, tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı olarak öngörür. Bu şart yerine getirilmeden açılan dava, esasa girilmeksizin usulden reddedilir. Maddede bu kuralın uygulanmayacağı hâller açıkça sayılmıştır. Tüketici hakem heyetinin görevi kapsamında kalan uyuşmazlıklar ile tüketici hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar bu şartın dışındadır. Ayrıca tüketici örgütleri ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca açılan davalar ve tüketici işlemi mahiyetinde olup taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar da kapsam dışında tutulmuştur.

Arabuluculuk sürecinin süreler üzerindeki etkisi de gözetilmelidir. Büroya başvurulmasından sürecin sona ermesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bu nedenle sürenin dolmasına az kalan taleplerde başvurunun zamanında yapılması belirleyicidir. Anlaşma sağlanması hâlinde düzenlenen belge, kanunda öngörülen koşullarla icra edilebilirlik kazanabilir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmelidir; bu belgenin eklenmemesi hâlinde mahkeme kesin süre verir ve eksiklik giderilmezse dava usulden reddedilir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

En sık rastlanan hata, uyuşmazlığın parasal değerine göre başvurulacak merciin yanlış belirlenmesidir. Sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurmak zorunlu olduğundan doğrudan açılan dava reddedilir; sınırın üzerindeki uyuşmazlıkta hakem heyetine yapılan başvuru ise görev yönünden sonuçsuz kalır. Hakem heyeti kararına itirazın süresinde yapılmaması da kararın kesinleşmesine yol açar. İtirazın, kararı veren hakem heyetinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine yöneltilmesi gerektiği de sıkça gözden kaçırılır. Ayrıca hakem heyetine yapılan başvurunun konusu ile mahkemede ileri sürülen talebin örtüşmesi gerekir. Talebin sonradan genişletilmesi, ayrı bir başvuru zorunluluğunu gündeme getirebilir.

İkinci grup hata sıfat ve husumetle ilgilidir. Malı veya hizmeti ticari ya da mesleki amaçla edinen kişi tüketici sayılmadığından, bu kişilerce açılan davalar tüketici mahkemesinin görev alanına girmez. Satıcı, sağlayıcı, üretici ve ithalatçının hangi talepten sorumlu olduğu ayrıştırılmadan husumetin yöneltilmesi de yargılamanın uzamasına neden olur. Ayrıca talep sonucunun belirsiz bırakılması, sözleşme, fatura, garanti belgesi ve yazışmaların dilekçeye eklenmemesi ile delil listesinin süresinde sunulmaması, ispat bakımından telafisi güç sonuçlar doğurur. Tanık deliline dayanılacaksa bunun dilekçeler aşamasında bildirilmesi ve giderinin yatırılması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tüketici davası nerede açılır?

Tüketici mahkemesinde; ayrıca tüketicinin yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir. Tüketici mahkemesi yoksa asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.

Önce hakem heyetine başvurmak zorunlu mu?

Kanundaki parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; üstündekiler doğrudan mahkemede görülür.

Tüketici davalarında harç alınır mı?

Tüketiciler ve tüketici örgütleri bakımından bu davalarda harç muafiyetine ilişkin düzenlemeler bulunur.