Tüketici İşleminin Tanımı ve Kapsamı

Tüketici ve Karşı Taraf Kavramları

Kanunun 3 üncü maddesine göre tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Karşı tarafta ise ticari veya mesleki amaçla hareket eden satıcı ya da sağlayıcı bulunur. Bir kişinin işlemi meslek veya ticaretiyle ilgiliyse tüketici sıfatı kazanamaz. Dernek, vakıf veya şirket gibi tüzel kişiler de, ticari veya mesleki amaç taşımayan işlemlerinde tüketici sıfatıyla korunabilir.

Satıcı mal sunan, sağlayıcı ise hizmet sunan taraf olarak ayrı tanımlanmıştır. Aynı kişi hem satıcı hem sağlayıcı sıfatıyla hareket edebilir. Kamu tüzel kişilerinin de bu sıfatlarla işlem yapması halinde kanun uygulanır. Uygulamada bir işletmenin hem mal satıp hem kurulum hizmeti sunması durumunda, sözleşmenin ağırlıklı unsuruna göre hangi hükümlerin uygulanacağı belirlenir.

Tüketici İşleminin Kapsamı

Madde 3 ün l bendi, tüketici işlemini eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekalet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler dahil her türlü sözleşme ve hukuki işlem olarak geniş tanımlar. Bu sayede alışverişin yanında kredi, sigorta, taşıma gibi pek çok ilişki de kapsama girer. Bu geniş tanım sayesinde özel ders, kargo ve simsarlık gibi hizmet ilişkileri de tüketici hukukunun koruyucu hükümlerinden yararlanır.

Kanunun 2 nci maddesi, taraflardan birinin tüketici olmasını yeterli görüp işlemin bir sözleşme veya öncesindeki hazırlık işlemi olmasını arar. Reklam, promosyon veya sözleşme öncesi görüşmeler de bu çerçevede değerlendirilebilir. Sözleşme öncesi aşamada verilen yanlış veya eksik bilgi de, kurulacak işlemin tüketici işlemi sayılması halinde kanunun bilgilendirme hükümlerine tabi olur.

Uygulamada Sıfat Tartışmaları

Uygulamada en çok tartışılan konu, bir işlemin ticari amaçla mı yoksa kişisel ihtiyaçla mı yapıldığıdır. Serbest meslek sahibinin mesleğinde kullandığı bir cihazı alması genellikle tüketici işlemi sayılmaz. Örneğin bir avukatın ofisinde kullanacağı yazıcı alması, mesleki amaçlı olduğu için tüketici işlemi sayılmaz.

Karma amaçlı işlemlerde ağırlıklı amacın hangisi olduğu incelenir. Tüketici sıfatının kabul edilmesi, hakem heyeti ve tüketici mahkemesine başvuru imkanını, dolayısıyla daha hızlı ve düşük maliyetli bir çözüm yolunu beraberinde getirir. Bu ayrımın doğru yapılması, hangi mahkemenin görevli olduğunu ve hangi ispat kurallarının uygulanacağını da belirler.

Sıkça Sorulan Sorular

Serbest meslek sahibi tüketici sayılır mı?

Mesleğiyle ilgili olmayan, kişisel ihtiyacına yönelik işlemlerinde evet; mesleki faaliyetiyle doğrudan bağlantılı işlemlerde hayır. Bu ayrım somut olayın koşullarına, özellikle alınan mal veya hizmetin kullanım amacına bakılarak yapılır.

Bankacılık sözleşmeleri tüketici işlemi sayılır mı?

Evet, m.3/l bendi bankacılık sözleşmelerini açıkça tüketici işlemi tanımına dahil eder. Bu nedenle banka ve finans kuruluşlarıyla yapılan sözleşmelerdeki uyuşmazlıklar da tüketici hakem heyeti ve mahkemesinin görev alanına girebilir.

Kamu kurumlarının sattığı mallar kapsama girer mi?

Evet, kamu tüzel kişileri de ticari veya mesleki amaçla tüketiciye mal veya hizmet sunduğunda kanun kapsamındadır. Bu durum, kamu kurumlarının da tüketiciye karşı özel işletmelerle aynı sorumluluk ve yükümlülüklere tabi olması anlamına gelir.