Tüketici İşlemlerinde Senet ve Kefalet

Tüketici İşlemlerinde Senet Alınabilir mi

Tüketici işlemlerinde senet alınabilir; ancak bu senedin kıymetli evrak niteliğinde olması hâlinde yalnızca nama yazılı olması ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı düzenlenmesi gerekir. Bu kurala aykırı olarak düzenlenen senetler tüketici yönünden geçersizdir. Böylece tek bir bono ile tüm borcun senede bağlanması ve senedin ciro yoluyla üçüncü kişilere devredilmesi engellenmiş olur. Kural, taksitli satışlar başta olmak üzere tüm tüketici işlemlerinde uygulanır.

Düzenlemenin amacı, tüketicinin sözleşmeden doğan def'ilerini koruyarak kambiyo hukukunun soyutluk ilkesinin tüketici aleyhine sonuç doğurmasını önlemektir. Emre yazılı bir bono ciro edildiğinde iyiniyetli hamile karşı ayıp, ifa etmeme ya da cayma gibi savunmalar ileri sürülemez. Nama yazılı senet zorunluluğu bu riski ortadan kaldırır ve tüketicinin satıcıya karşı sahip olduğu itirazları koruma altına alır. Her taksit için ayrı senet düzenlenmesi kuralı ise ödenen taksitlerin senetle örtüşmesini sağlayarak mükerrer tahsil tehlikesini azaltır. Tüketici, ödediği taksite ait senedi geri alarak borcun o kısmının sona erdiğini belgeleyebilir.

Aykırı Senedin Sonuçları ve İleri Sürülmesi

Geçersizlik yalnızca tüketici yönündendir; yani senedi düzenleyen ya da devralan taraf bu geçersizliği kendi lehine kullanamaz. Tüketici, aleyhine başlatılan kambiyo senetlerine özgü takipte bu geçersizliği ileri sürebileceği gibi, menfi tespit davası yoluyla da borçlu olmadığının tespitini isteyebilir. Geçersizlik iddiası kamu düzenine ilişkin görüldüğünden, kural olarak resen gözetilebilir nitelikte kabul edilmektedir. Bu nedenle iddianın belirli bir süre içinde ileri sürülmemiş olması tek başına hak kaybına yol açmaz.

Uygulamada en sık rastlanan aykırılık, taksitli satışlarda toplam borç için tek bir emre yazılı bono alınmasıdır. Bir diğer örnek ise senedin bedel hanesinin boş bırakılarak imzalatılmasıdır. Senedin geçersiz sayılması, temeldeki borcun kendiliğinden ortadan kalkması anlamına gelmez; alacaklı genel hükümlere göre alacağını talep edebilir. Ancak kambiyo takibinin sağladığı usul kolaylıklarından yararlanamaz. Bu ayrım, tüketicinin savunma imkânlarını genişletmesi bakımından önemlidir; zira genel haciz yolunda tüketici, sözleşmeye dayalı tüm def'ilerini ileri sürebilir ve ispat yükünün dağılımı da farklılaşır.

Şahsi Teminatların Adi Kefalet Sayılması

Tüketici işlemlerinde, tüketicinin edimlerine karşılık alınan şahsi teminatlar, her ne isim altında olursa olsun adi kefalet sayılır. Sözleşmede müteselsil kefalet yazması sonucu değiştirmez. Adi kefalette alacaklı, önce asıl borçluya başvurmak ve tartışma def'ini karşılamak zorunda olduğundan kefilin durumu belirgin biçimde korunmuştur. Buna karşılık tüketicinin alacaklarına ilişkin karşı tarafça verilen şahsi teminatlar, aksine hüküm yoksa müteselsil kefalet sayılır.

Adi kefalet niteliği, icra takibinde de sonuç doğurur: kefile karşı takip yapılabilmesi için asıl borçlu hakkındaki takibin semeresiz kalması veya benzeri koşulların gerçekleşmesi aranır. Ayrıca kefalet sözleşmesinin geçerliliği için Türk Borçlar Kanununda öngörülen şekil şartlarına, özellikle kefalet limitinin ve tarihinin kefilin el yazısıyla yazılmasına uyulması gerekir. Bu şartlardaki eksiklik kefaleti geçersiz kılar. Eşin rızasına ilişkin kurallar da tüketici işlemlerinde alınan kefaletler bakımından geçerliliğini korur; rıza alınmadan kurulan kefalet sözleşmesi hüküm doğurmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Tüketiciden emre yazılı bono alınabilir mi?

Alınamaz. Tüketici işlemlerinde kıymetli evrak niteliğinde sadece nama yazılı ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı senet düzenlenebilir. Bu kurala aykırı senetler tüketici yönünden geçersizdir.

Senedin geçersiz olması borcu ortadan kaldırır mı?

Kaldırmaz. Geçersiz olan senettir; temeldeki sözleşmeden doğan borç varlığını sürdürür. Alacaklı genel hükümlere göre alacağını isteyebilir, ancak kambiyo senetlerine özgü takip yolundan yararlanamaz.

Tüketici işleminde kefil müteselsil kefil olur mu?

Olmaz. Tüketicinin edimlerine karşılık alınan şahsi teminatlar, hangi isim altında olursa olsun adi kefalet sayılır. Sözleşmede müteselsil kefalet ifadesinin bulunması bu sonucu değiştirmez.