Ticari Sözleşmelerin Hazırlanması

Ticari Sözleşme Nedir?

Ticari sözleşmeler, tacirlerin ticari işletmeleriyle ilgili olarak kurdukları sözleşmelerdir. Bu sözleşmeler, Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerinin yanı sıra Türk Ticaret Kanunu'nun ticari hükümlerine de tabidir.

Sözleşme serbestisi ilkesi gereği taraflar, kanunun emredici hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla sözleşmenin içeriğini diledikleri gibi belirleyebilir.

Ticari Sözleşmelerin Özellikleri

Ticari işlerde kural olarak şekil serbestisi geçerlidir; ancak bazı sözleşmeler için kanun yazılı şekil veya başka geçerlilik koşulları öngörebilir. Tacirler, sözleşme ilişkilerinde basiretli bir iş insanı gibi davranmakla yükümlüdür.

Ticari teamüller, fatura ve teyit mektubu gibi belgeler, sözleşmenin yorumunda ve ispatında önem taşır.

Uyuşmazlıkların Önlenmesi

İyi hazırlanmış bir ticari sözleşme; tarafların hak ve yükümlülüklerini, ödeme koşullarını, teslim ve ifa şartlarını, gecikme ve fesih hâllerini ile uyuşmazlık çözüm yöntemlerini açıkça düzenleyerek ileride doğabilecek anlaşmazlıkları önler.

Sözleşmeye konulacak faiz, cezai şart ve yetki gibi hükümler, hak güvenliği açısından dikkatle kaleme alınmalıdır.

Görevli Mahkeme ve Dava Şartı Arabuluculuk

Ticari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar, ticari dava niteliği taşıdıklarında asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.4 ve m.5). Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişki görev ilişkisidir. Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A). Bu şart yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir; son tutanağın dilekçeye eklenmesi zorunludur. Uyuşmazlığın ticari nitelikte olup olmadığı öncelikle belirlenmelidir.

Taraflar tacir veya kamu tüzel kişisi ise, aralarındaki uyuşmazlık için belirli bir mahkemeyi yetkili kılabilir (HMK m.17). Sözleşmede geçerli bir tahkim kaydı bulunuyorsa dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz. Konusu para olmayan tespit, fesih veya sözleşmeden dönme talepleri bakımından da bu şart aranmaz. Yetki ve tahkim kayıtlarının tereddüde yer vermeyecek biçimde kaleme alınması gerekir; belirsiz düzenlemeler geçersiz sayılma riski taşır. Sözleşmenin yorum kurallarına ve bildirim adreslerine ilişkin hükümler de eklenebilir.

İspat, Ticari Defterler ve Fatura

Ticari defterler, usulüne uygun tutulmuş ve açılış ile kapanış onayları yaptırılmış olmak koşuluyla sahibi lehine de delil olabilir; koşullar gerçekleşmezse yalnızca sahibi aleyhine sonuç doğurur (HMK m.222). Karşı tarafın defterlerinin incelenmesi de istenebilir ve ibrazdan kaçınılması diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Elektronik ortamda tutulan kayıtların usulüne uygun saklanması gerekir; kayıtların bütünlüğü ispat gücünü doğrudan etkiler. Defterlerin ibrazı mahkeme kararıyla ve belirlenen yerde gerçekleştirilir; inceleme bilirkişi aracılığıyla yapılabilir. Kayıtların yasal defterlerle uyumu ayrıca denetlenir.

Faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse fatura içeriğini kabul etmiş sayılır (TTK m.21). İhbar ve ihtarlar ise noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılır (TTK m.18). İtirazın da aynı şekle uygun ve süresinde yapılması gerekir. Faturaya itiraz edilmemesi sözleşmenin kurulduğu anlamına gelmez; yalnızca içerik yönünden bir karine oluşturur. Bu nedenle bildirimlerin usulüne uygun yapılması sonucu doğrudan etkiler.

Sıkça Sorulan Sorular

Ticari sözleşme yazılı olmak zorunda mı?

Kural olarak şekil serbestisi geçerlidir; ancak kanun bazı sözleşmeler için yazılı şekil veya başka geçerlilik koşulları öngörebilir.

Ticari sözleşmede nelere dikkat edilmeli?

Hak ve yükümlülükler, ödeme ve teslim koşulları, gecikme-fesih hâlleri, faiz, cezai şart ve uyuşmazlık çözümü açıkça düzenlenmelidir.

Fatura ve teyit mektubu neden önemli?

Bu belgeler ticari ilişkinin ispatında ve sözleşmenin yorumunda önemli sonuçlar doğurur.