Çek ve Bono (Kambiyo) Takibi

Kambiyo Senetlerine Özgü Takip

Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetlerine dayanan alacaklar için, İcra ve İflas Kanunu özel ve hızlı bir takip yolu öngörmüştür (İİK m.167 vd.). Bu yol, kambiyo senedinin sağladığı güçlü ispat ve sürat avantajından yararlanır.

Alacaklı, elindeki kambiyo senedine dayanarak doğrudan bu özel takip yoluna başvurabilir.

Ödeme Emri ve İtiraz

Takip talebi üzerine borçluya ödeme emri gönderilir. Borçlu, borca veya imzaya itirazını kanunda öngörülen kısa süre içinde icra mahkemesine yapar. Kambiyo takibinde itiraz, kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz.

İmzaya itiraz ile borca itiraz farklı sonuçlar doğurduğundan, itirazın doğru ve süresinde yapılması büyük önem taşır.

Senedin Geçerlilik Koşulları

Bu takip yolundan yararlanabilmek için senedin kambiyo senedi vasfını taşıması, yani Türk Ticaret Kanunu'ndaki zorunlu unsurları içermesi gerekir. Eksik unsur taşıyan bir belge, kambiyo senedi sayılmayabilir ve bu özel takip yolu kullanılamayabilir.

Bu nedenle senedin unsurlarının baştan doğru düzenlenmesi kritik önemdedir.

Kambiyo Senetlerinde Zamanaşımı Süreleri

Kambiyo senedine dayalı takipte zamanaşımı, borca itirazın en sık dayanaklarından biridir. Türk Ticaret Kanunu'nun 814. maddesine göre hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı sahip olduğu başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Çek borçlularından birinin diğerine karşı sahip olduğu başvurma hakları ise, bu borçlunun çeki ödediği veya çekin dava yoluyla kendisine karşı ileri sürüldüğü tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Süreler senedin türüne göre ayrı ayrı değerlendirilir.

Poliçe bakımından 749. madde farklı süreler öngörür. Kabul edene karşı ileri sürülecek istemler vadenin geldiği tarihten itibaren üç yılda; hamilin cirantalarla düzenleyene karşı istemleri süresinde çekilen protesto tarihinden veya senette gidersiz iade kaydı varsa vadenin dolduğu tarihten itibaren bir yılda; bir cirantanın başka cirantalarla düzenleyen aleyhine istemleri ise ödeme ya da senedin dava yoluyla kendisine yöneltilmesi tarihinden itibaren altı ayda zamanaşımına uğrar. Aynı Kanun'un 778. maddesi, zamanaşımına ilişkin bu hükümlerin bonolar hakkında da geçerli olduğunu belirtir.

İtirazın Reddi Hâlinde Tazminat ve Para Cezası

Kambiyo takibinde itiraz yalnızca takibin durup durmaması sorunu değildir; sonuçları da ağırdır. İcra ve İflas Kanunu'nun 170. maddesine göre imzaya itiraz, satış dışındaki icra takip işlemlerini durdurmaz. İcra mahkemesi, itiraz dilekçesinin kapsamından veya eklenen belgelerden itirazı ciddi görürse, alacaklıya tebliğe gerek olmadan evrak üzerinde takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir. İnceleme sonunda inkâr edilen imzanın borçluya ait olmadığı kanaatine varılırsa itirazın kabulüne karar verilir ve takip durur; alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklı kalır.

İmzanın borçluya ait olduğu anlaşılır ve takip ikinci fıkraya göre durdurulmuşsa, borçlu takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere inkâr tazminatına ve alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. Aynı madde, senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru bulunan alacaklı için de benzer yaptırım öngörür. Borçlu ayrıca 170/a maddesi uyarınca alacaklının bu fasıl hükümlerine göre takip hakkı bulunmadığını şikâyet yoluyla ileri sürebilir; icra mahkemesi senedin kambiyo senedi vasfını taşımadığını resen gözeterek takibi iptal edebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kambiyo takibi neden hızlıdır?

Çek, bono ve poliçenin güçlü ispat gücü nedeniyle kanun özel ve süratli bir takip yolu öngörmüştür; itiraz kural olarak takibi durdurmaz.

Kambiyo takibinde itiraz nereye yapılır?

Borca veya imzaya itiraz, kanunda öngörülen kısa süre içinde icra mahkemesine yapılır.

Her senetle kambiyo takibi yapılabilir mi?

Hayır. Belgenin kambiyo senedi vasfını taşıması, yani kanundaki zorunlu unsurları içermesi gerekir.