Ticari İşletme Devri

Ticari İşletmenin Devri

Ticari işletme, içerdiği malvarlığı unsurlarıyla birlikte bir bütün hâlinde devredilebilir (TTK m.11/3). Devir, işletmeye sürekli olarak özgülenen malvarlığı, müşteri çevresi ve diğer unsurları kapsar.

İşletmenin bütün hâlinde devri, tek tek unsurların ayrı ayrı devrine göre daha pratik ve bütünlüklü bir sonuç sağlar.

Borçlardan Sorumluluk

Bir malvarlığını veya işletmeyi devralan, devraldığı tarihten itibaren işletmenin borçlarından sorumlu olur. Devreden ise, devirden itibaren belirli bir süre boyunca devralanla birlikte müteselsil sorumlu kalmaya devam eder (TBK m.202).

Bu kural, işletme alacaklılarının korunmasını amaçlar.

Tescil ve İlan

İşletme devrinin ticaret siciline tescil ve ilan edilmesi, devrin üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması ve şeffaflık açısından önemlidir. Devir sözleşmesinin kapsamı, devredilen unsurları açıkça belirlemelidir.

Devirde ayrıca rekabet etmeme ve müşteri çevresinin korunmasına ilişkin hükümler de öngörülebilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Ticari işletmenin devrinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda düzenlenen hususlardan doğduğu için mutlak ticari dava sayılır ve tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde görülür. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi ticaret mahkemesi sıfatıyla bakar. Görev kuralı kamu düzenine ilişkindir ve yargılamanın her aşamasında resen dikkate alınır. Yetki bakımından genel kurallar uygulanır; davalının yerleşim yeri mahkemesi yanında sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir.

Ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Devir bedeline, işletmeye ilişkin borçlara veya ayıplı ifaya dayanan para alacakları bu kapsamda değerlendirilir. Buna karşılık tescil ve terkin talepleri ile tespit nitelikli istemler bakımından bu şart aranmaz. Anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın dava dilekçesine eklenmemesi hâlinde mahkeme bir haftalık kesin süre verir; gereği yerine getirilmezse dava usulden reddedilir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

En sık karşılaşılan hata, devir sözleşmesinde kapsamın yeterince belirlenmemesidir. İşletmeye sürekli olarak özgülenen duran varlıklar, stoklar, kira ve tedarik sözleşmeleri, fikri haklar, izin ve ruhsatlar ile devredilmeyecek unsurlar tek tek gösterilmelidir. Ticaret unvanı bakımından da yanılgı görülür; unvan işletmeden ayrı olarak devredilemez, işletmeyle birlikte devri hâlinde ise devralanın unvanı kullanabilmesi açık bir anlaşmaya bağlıdır. Devrin ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmemesi, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik bakımından sorun doğurur. Devir tarihindeki envanterin ve borç durumunun tutanakla tespit edilmemesi de sonraki uyuşmazlıklarda ispat güçlüğü doğurur.

İş ilişkileri de sıkça gözden kaçar; işyerinin devri hâlinde iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer ve 4857 sayılı İş Kanunu m.6 uyarınca devreden işveren, devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devralanla birlikte iki yıl süreyle sorumlu olur. Vergi ve sosyal güvenlik borçları bakımından ilgili mevzuatta öngörülen özel sorumluluk hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir. Alacaklılardan mal kaçırma amacıyla yapılan devirler ise tasarrufun iptali davasına ve muvazaa iddiasına konu olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ticari işletme nasıl devredilir?

İşletme, malvarlığı unsurlarıyla birlikte bir bütün hâlinde devredilir; devir sözleşmesi kapsamı açıkça belirlemeli ve sicile tescil edilmelidir.

İşletme borçlarından kim sorumlu olur?

Devralan, devirden itibaren borçlardan sorumlu olur; devreden ise belirli bir süre devralanla müteselsil sorumlu kalır.

Devir neden sicile tescil edilmeli?

Tescil ve ilan, devrin üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması ve şeffaflık bakımından önemlidir.