Sınai Mülkiyet Haklarında Birlikte Hak Sahipliği

Birlikte Hak Sahipliği Nedir?

Birlikte hak sahipliği, bir marka, patent, faydalı model veya tasarımın aynı anda birden çok kişiye ait olması durumudur. 6769 sayılı Kanun m.112 uyarınca patent başvurusu veya patent birden çok kişiye aitse, hak üzerindeki ortaklık taraflar arasındaki anlaşmaya göre; böyle bir anlaşma yoksa 4721 sayılı Türk Medeni Kanunundaki paylı mülkiyet hükümlerine göre belirlenir. Tasarımlar için m.70 paralel bir düzenleme içerir.

Bu nedenle ortak çalışmalarda en etkili koruma, tescilden önce yazılı bir hak sahipliği sözleşmesi yapmaktır. Sözleşmede payların oranı, kullanım yetkileri, lisans verme kararının nasıl alınacağı, gelir paylaşımı ve yenileme ile yıllık ücret yükümlülüklerinin kim tarafından karşılanacağı belirlenmelidir. Sözleşme yoksa paylı mülkiyet hükümleri devreye girer ve paylar aksi ispatlanmadıkça eşit kabul edilir; bu da çoğu zaman tarafların gerçek katkısını yansıtmaz.

Paydaşın Tek Başına Yapabileceği İşlemler ve Lisansta Oybirliği

Kanun her hak sahibine diğerlerinden bağımsız olarak dört yetki tanır. Paydaş kendisine düşen pay üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir, diğer hak sahiplerine bildirimde bulunduktan sonra buluşu kullanabilir, hakkın korunması için gerekli önlemleri alabilir ve tecavüz hâlinde üçüncü kişilere karşı tek başına hukuk davası açabilir. Dava açan paydaş, durumu davanın açıldığı tarihten itibaren bir ay içinde diğer hak sahiplerine bildirmekle yükümlüdür.

Buna karşılık üçüncü kişilere lisans verilmesi için hak sahiplerinin oybirliği şarttır. Oybirliği sağlanamazsa mahkeme, mevcut şartları göz önünde tutarak hakkaniyet gereğince bu yetkiyi hak sahiplerinden birine veya birkaçına verebilir. Bu hüküm, bir paydaşın haksız direnmesiyle hakkın ekonomik olarak atıl kalmasını önler. Ayrıca birden çok kişinin hak sahipliği söz konusu olsa dahi başvuru veya patent, devir ya da üzerlerinde hak tesisi için bölünemez.

Payın Devri, Önalım Hakkı ve Ortak Temsilci

Sınai mülkiyet hakkının birden fazla sahibi varsa ve sahiplerden biri payını tamamen veya kısmen üçüncü kişiye satarsa, diğer paydaşların önalım hakkı vardır. Satış, alıcı veya satıcı tarafından diğer paydaşlara bildirilir. Önalım hakkı, satışın bildirildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde satışın üzerinden iki yıl geçmekle düşer. Cebri artırmayla yapılan satışlarda önalım hakkı kullanılamaz.

Devir sözleşmelerinin geçerliliği noter onayına bağlıdır ve hukuki işlemler yazılı şekle tabidir; sicile kaydedilmeyen işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Kurum nezdindeki işlemler bakımından ise m.147 uygulanır: marka veya patent vekili atanmadığı durumlarda tüm işlemler ortak temsilci tarafından yürütülür. Ortak temsilci atanmamışsa, başvuru formunda adı geçen ilk hak sahibi ortak temsilci sayılır. Ancak geri çekme ve vazgeçme talepleri bu kuralın dışında tutulmuş, hakkın tamamen sona ermesi sonucunu doğurabilecek bu işlemler için tüm hak sahiplerinin iradesi aranmıştır. Yenileme ve yıllık ücret ödemelerinin takibi de paydaşlar arasında açıkça paylaştırılmalıdır; aksi hâlde ihmalden doğan hak kaybı tüm paydaşları birlikte etkiler.

Sıkça Sorulan Sorular

Paydaşlardan biri tek başına lisans verebilir mi?

Hayır. Üçüncü kişilere lisans verilmesi için hak sahiplerinin oybirliği şarttır; oybirliği sağlanamazsa mahkemeden yetki istenebilir.

Tek bir paydaş tecavüz davası açabilir mi?

Evet. Her hak sahibi tek başına dava açabilir; ancak durumu dava tarihinden itibaren bir ay içinde diğer hak sahiplerine bildirmelidir.

Paydaşın payını satması hâlinde ne olur?

Diğer paydaşların önalım hakkı doğar. Bu hak, satışın bildirilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde satıştan itibaren iki yıl geçmekle düşer.