Koruyucu Aile Hizmeti Nedir ve Şartları Nelerdir

Koruyucu Aile Hizmeti Nedir

Koruyucu aile, korunma ihtiyacı olan bir çocuğun bakım ve yetiştirilmesini devletin denetim ve gözetimi altında kendi yanında üstlenen kişi ya da ailedir. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu m.23'te düzenlenen bu hizmette çocuğun velayeti kural olarak öz ailesinde kalır ve koruyucu aile ile çocuk arasında soybağı kurulmaz. Bakım gönüllü olarak üstlenilebileceği gibi ödeme karşılığında da yürütülebilir. Hizmet, mahkemece korunma kararı alınmış çocuklar bakımından uygulanır.

Koruyucu aile hizmeti ile evlat edinme birbirinden farklı kurumlardır. Evlat edinmede mahkeme kararıyla soybağı kurulur, evlatlık miras hakkı kazanır ve velayet evlat edinene geçer. Koruyucu aile hizmetinde ise çocuk, kural olarak öz ailesine dönebilecek biçimde geçici ya da süreli olarak yerleştirilir; kalıcı bir hukuki bağ doğmaz. Hizmetin amacı, kuruluş bakımı yerine çocuğun bir aile ortamında büyümesini sağlamaktır. Bu nedenle çocuğun öz ailesiyle ilişkisinin sürdürülmesi de sürecin ayrılmaz bir parçası kabul edilir.

Koruyucu Aile Olmanın Şartları ve Başvuru

Koruyucu Aile Yönetmeliğine göre koruyucu aile olacak kişilerde Türkiye'de sürekli ikamet etme, yirmi beş ile altmış beş yaş aralığında bulunma, en az ilkokul düzeyinde eğitim almış olma ve düzenli gelire sahip olma şartları aranır. Uzmanlaşmış ve geçici koruyucu aileler bakımından ise ayrıca Bakanlıkça belirlenen lisans eğitiminin ya da temel ana baba eğitimi ile koruyucu aile kademe eğitimlerinin tamamlanmış olması gerekir.

Başvuruda adli sicil belgesi, sağlık durumunu ve gelir seviyesini gösteren belgeler ile varsa alınan eğitimlere ilişkin belgeler istenir; çocuklara yönelik istismar suçlarından mahkûm olmama şartı özellikle aranmaktadır. Adaylar hakkında sosyal inceleme yapılır ve çocuk ile ailenin eşleştirilmesi il müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyonca değerlendirilir. Çocuk, komisyonca uygun görülen aile yanına koruyucu aile sözleşmesi imzalanarak ve mahalli mülki amirin onayıyla yerleştirilir. Mevzuat hizmeti üstlenecek olanı kişi ya da aile biçiminde tanımladığından başvuru yalnızca evli çiftlerle sınırlı değildir.

Modeller, Yükümlülükler ve Statünün Sona Ermesi

Yönetmelik dört model öngörmektedir: geçici koruyucu aile, süreli koruyucu aile, sürekli koruyucu aile ve uzmanlaşmış koruyucu aile. Geçici model, acil koruma gerektiren ya da hakkında hizmet planı hazırlanıncaya kadar kısa süreli bakıma ihtiyaç duyulan çocuklar için uygulanır. Uzmanlaşmış model ise özel zorlukları ve ihtiyaçları bulunan çocuklara yöneliktir. Aynı aile yanına yerleştirilecek çocuk sayısı bakımından model ve yaş gruplarına göre sınırlamalar getirilmiştir.

Koruyucu aile; çocuğun bakımını, sağlığını, eğitimini ve psikososyal gelişimini gözetmek, öz ailesiyle ilişkisinin sürdürülmesine destek olmak ve kendi durumundaki değişiklikleri il müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür. Süreç sosyal çalışma görevlilerince düzenli biçimde izlenir; geçici ve uzmanlaşmış modellerde izlemeler daha sık yapılır. Aranan şartların yitirilmesi veya yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde koruyucu aile statüsünün iptaline komisyonca karar verilebilir. Çocuğun ihtiyaçları için yapılacak ödemelerin kapsamı ve usulü yönetmelikle belirlenir ve bu ödemelerden kesinti yapılmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Koruyucu aile olmak evlat edinmek anlamına gelir mi?

Gelmez. Koruyucu aile hizmetinde çocukla koruyucu aile arasında soybağı kurulmaz ve velayet devredilmez. Evlat edinme ise mahkeme kararıyla gerçekleşen ve soybağı doğuran ayrı bir hukuki kurumdur.

Bekâr kişiler koruyucu aile olabilir mi?

Olabilir. Mevzuat, hizmeti üstlenecek olanı kişi ya da aile biçiminde tanımladığından başvuru evli çiftlerle sınırlı değildir. Her başvuru, sosyal inceleme sonucuna göre komisyonca ayrı ayrı değerlendirilir.

Koruyucu aileye ödeme yapılır mı?

Yapılabilir. Çocuğun bakım, eğitim, harçlık ve benzeri ihtiyaçları için ödeme yapılması mümkündür; koruyucu aile bu hizmeti gönüllü olarak da üstlenebilir. Ödemelerin kapsamı ve usulü Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir ve bu ödemelerden kesinti yapılmaz.