Yabancılık Unsuru Taşıyan Boşanmada Uygulanacak Hukuk

Yabancılık Unsuru Taşıyan Boşanma Nedir

Yabancılık unsuru taşıyan boşanma, eşlerden en az birinin yabancı vatandaş olması, evliliğin yurt dışında kurulmuş bulunması ya da tarafların mutat meskeninin başka bir ülkede olması gibi nedenlerle birden fazla hukuk düzeniyle bağlantılı hâle gelen boşanmadır. Bu davalarda mahkeme önce yetkili olup olmadığını, ardından uyuşmazlığa hangi devletin hukukunun uygulanacağını belirler. Konu 5718 sayılı Kanunda düzenlenmiştir.

Uygulanacak hukukun tespiti yalnızca boşanma sebeplerini değil, boşanmanın hükümlerini de etkiler. Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri ile boşanmada velayet ve velayete ilişkin sorunlar bakımından da aynı bağlama kuralı esas alınır; bu kural ayrılık ve evlenmenin butlanı hâlinde de geçerlidir. Buna karşılık eşler arasındaki mal rejimi ayrı bir bağlama kuralına tabidir. Bu nedenle tek bir dosyada farklı meselelere farklı ülke hukuklarının uygulanması mümkün olabilmekte, dava dilekçesinde her talebin ayrı ayrı temellendirilmesi önem kazanmaktadır.

Uygulanacak Hukuk Nasıl Belirlenir

Kanun kademeli bir bağlama kuralı öngörmüştür. Boşanma ve ayrılık sebepleri ile hükümleri, ilk sırada eşlerin müşterek millî hukukuna tabidir. Tarafların ayrı vatandaşlıkta olması hâlinde müşterek mutat mesken hukuku uygulanır. Böyle bir mesken de bulunmuyorsa Türk hukuku uygulanır. Bu basamaklar sırasıyla değerlendirilir ve üst basamaktaki bağlanma noktası mevcutken alt basamağa geçilemez. Çifte vatandaşlık hâllerinde ise ilgilinin hangi vatandaşlığının esas alınacağı ayrıca belirlenir.

Yabancı hukukun uygulanması gereken hâllerde hâkim, bu hukukun içeriğini kendiliğinden araştırır; taraflardan yardım isteyebilir ve gerektiğinde ilgili ülkenin mevzuat metinlerini getirtebilir. Yabancı hukukun somut olaya uygulanan hükmü Türk kamu düzenine açıkça aykırı düşerse o hüküm uygulanmaz ve gerekli görüldüğünde Türk hukuku esas alınır. Ayrıca doğrudan uygulanan kurallar her hâlde saklı tutulur. Yabancı hukukun içeriği bütün araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanmaktadır. Bu araştırma sırasında ilgili devletin resmî metinleri, çeviriler ve dış temsilcilikler aracılığıyla temin edilen bilgiler değerlendirilir; taraflar da uygulanmasını istedikleri hükümleri dosyaya sunabilirler.

Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukukun yer itibariyle yetki kurallarına göre belirlenir. Boşanma davalarında bu kural, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesini yetkili kılar. Yurt dışında yaşayan ve Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan Türk vatandaşları bakımından ise tamamlayıcı nitelikte özel bir yetki kuralı öngörülmüştür. Bu kural, hak arama özgürlüğünün kullanılabilmesini amaçlar.

Buna göre Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye'de yer itibariyle yetkili mahkemede görülür. Böyle bir mahkeme yoksa ilgilinin sakin olduğu yer, Türkiye'de sakin değilse Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Bunlar da bulunmuyorsa dava Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde açılabilir. Yabancı mahkemede verilmiş bir boşanma kararı bulunuyorsa bu kararın Türkiye'de sonuç doğurması ayrı bir tanıma tenfiz sürecine bağlıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşlerden biri yabancıysa doğrudan Türk hukuku mu uygulanır?

Doğrudan uygulanmaz. Önce eşlerin müşterek millî hukuku araştırılır; yoksa müşterek mutat mesken hukuku uygulanır. Bunlar da bulunmuyorsa Türk hukuku uygulanır. Uygulanacak hukuk bu sıraya göre belirlenir.

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları Türkiye'de boşanabilir mi?

Boşanabilir. Yer itibariyle yetkili bir mahkeme bulunmuyorsa dava, ilgilinin sakin olduğu yer ya da Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Bunlar da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir.

Mal rejimi de boşanmayla aynı hukuka mı tabidir?

Hayır. Eşler arasındaki mal rejimi, boşanma sebeplerinden ayrı bir bağlama kuralına tabidir ve 5718 sayılı Kanunun ilgili hükmüne göre belirlenir. Bu nedenle boşanmaya bir ülkenin, mal rejimine başka bir ülkenin hukuku uygulanabilir.