Nafaka Türleri ve Hesabı

Tedbir Nafakası

Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası süresince eş ve çocukların geçimini güvence altına almak için hükmedilen geçici nafakadır (TMK m.169). Dava açıldığı anda talep edilebilir ve hâkim, tarafların ekonomik durumuna göre belirler.

Bu nafaka, davanın kesinleşmesine kadar devam eder; karardan sonra yerini yoksulluk veya iştirak nafakasına bırakabilir.

Yoksulluk Nafakası

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eş, kusuru daha ağır olmamak şartıyla diğer eşten süresiz olarak yoksulluk nafakası isteyebilir (TMK m.175). Nafaka yükümlüsünün ekonomik gücü ve nafaka alacaklısının ihtiyacı birlikte değerlendirilir.

Nafaka alan tarafın yeniden evlenmesi veya yoksulluğun ortadan kalkması hâlinde nafaka kaldırılabilir.

İştirak Nafakası

İştirak nafakası, velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücü oranında katılmasıdır (TMK m.182/2). Çocuğun yaşı, eğitim ihtiyaçları ve tarafların geliri esas alınır.

Çocuk ergin olsa da eğitimi devam ediyorsa, koşulları varsa yardım nafakası gündeme gelebilir.

Yardım Nafakası

Yardım nafakası, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında talep edilebilen nafakadır (TMK m.364). Boşanmadan bağımsız olarak, aile bağına dayanır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Nafakaya ilişkin istemler aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla karar verir. Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davasına bakan mahkemeden istenir. Hâkim, davanın devamı süresince eşlerin geçimine ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemleri talep olmasa dahi kendiliğinden alır (Türk Medeni Kanunu m.169). Boşanma davası sürerken aynı konuda açılan bağımsız nafaka davası, çoğu zaman derdestlik nedeniyle reddedilir. Talep edilen nafakanın türünün dilekçede açıkça belirtilmesi hem görev hem de yetki incelemesini kolaylaştırır; aksi hâlde talebin nitelendirilmesi tartışma konusu olur.

Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında yetkili mahkeme, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesidir (Türk Medeni Kanunu m.177). Bu kural nafaka alacaklısını korumaya yöneliktir ve nafakanın artırılması istemlerinde de uygulanır. Yardım nafakası davalarında ise genel yetki kuralı uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Yetki itirazının süresinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmemesi hâlinde, yargılamaya davanın açıldığı mahkemede devam edilir. Nafaka miktarının değişen koşullara göre uyarlanması da istenebilir; bu davalarda tarafların gelir ve gider durumları yeniden değerlendirilir.

Sonuçları ve Kararın İcrası

Nafakaya ilişkin kararlar, kesinleşmeleri beklenmeksizin icra edilebilir niteliktedir; ilamın yerine getirilmesi için icra dairesine başvurulur. Ödenmeyen nafaka için ilamlı icra takibi yapılır ve birikmiş nafaka alacakları da bu takip kapsamında istenebilir. Nafaka alacakları haciz sıralamasında korunmuştur; maaş haczine ilişkin genel oran sınırı, nafaka alacakları bakımından farklı biçimde uygulanır ve nafaka kesintisi bu sınırın dışında değerlendirilir. Takip talebinde işlemiş ve işleyecek nafakanın ayrı ayrı gösterilmesi hesaplama uyuşmazlıklarını önler. Nafaka miktarında yapılan değişikliklerin icra dosyasına bildirilmesi gerekir; aksi hâlde takip eski miktar üzerinden sürdürülür.

Nafaka hükmüne uymayan borçlu hakkında ayrıca tazyik hapsi yaptırımı öngörülmüştür. Alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesi, nafaka borcunu ödemeyen borçlunun üç aya kadar tazyik hapsine karar verebilir (İcra ve İflas Kanunu m.344). Borç ödendiğinde hapis kararı kalkar; bu yönüyle yaptırım cezalandırmadan çok ödemeye zorlamayı amaçlar. Şikâyet hakkının süresinde kullanılması ve takibin usulüne uygun biçimde başlatılmış olması, bu yola başvurabilmenin ön koşuludur. Tazyik hapsi kararının infazı için kesinleşme aranmaz; borcun ödenmesi hâlinde karar ortadan kalkar.

Sıkça Sorulan Sorular

Yoksulluk nafakası ne kadar süre ödenir?

Kanunda süresiz öngörülmüştür; ancak alacaklının yeniden evlenmesi, ölümü veya yoksulluğunun ortadan kalkması gibi hâllerde kaldırılabilir.

Nafaka miktarı sonradan değişir mi?

Evet. Tarafların ekonomik durumundaki değişiklik ve hakkaniyet gözetilerek nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir.

Erkek de nafaka alabilir mi?

Evet. Nafaka cinsiyete değil, yoksulluğa düşme ve kusur ölçütlerine bağlıdır; koşulları taşıyan erkek eş de yoksulluk nafakası isteyebilir.