Pazaryerindeki Hukuka Aykırı İçerikten Kim Sorumlu?

Hukuka Aykırı İçerik ve Kanuni Dayanak

Bu yazıda ele alınan kural, genel olarak tüm internet sitelerini değil, elektronik ticaret ortamını ilgilendirir. Pazaryeri niteliğindeki platformlar, satıcılar ile alıcılar arasında bir köprü görevi görür. 6563 sayılı Kanun m.9 uyarınca, bu platformlar yani aracı hizmet sağlayıcılar, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça, hizmet sağlayıcılar tarafından sunulan içerik ve içeriğe konu mal veya hizmetle ilgili hukuka aykırı hususlardan sorumlu değildir. Sorumsuzluk kuralı mutlak değildir; başka bir kanunda aracı hizmet sağlayıcıya sorumluluk yükleyen bir hüküm varsa o hüküm uygulanır.

Madde, aracı hizmet sağlayıcı ile hizmet sağlayıcıyı iki ayrı taraf olarak ele alır. Madde metnine göre içeriği sunan taraf hizmet sağlayıcıdır; aracı hizmet sağlayıcı ise bu içeriğin yayımlandığı ortamı işleten taraftır. Kimin hangi sıfatı taşıdığı Kanun'un tanımlar bölümüne göre belirlenir ve somut olayda bu nitelendirme, kimin içerikten sorumlu olduğunu ve platformun hangi durumda yükümlülük altına gireceğini belirler.

Madde, hukuka aykırı içeriğin ne olduğunu tek tek saymaz; yalnızca içerik ve içeriğe konu mal veya hizmetle ilgili hukuka aykırı hususlardan söz eder. Hangi içeriğin hukuka aykırı sayılacağı, ilgili mevzuata göre somut olayda değerlendirilir. Kanun, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadığı sürece aracı hizmet sağlayıcının bu hususlardan sorumlu olmadığını belirterek platformların sorumluluk sınırını çizmiştir.

Sorumluluk ve Bilgi Sahibi Olma Şartları

Aracı hizmet sağlayıcıların kaldırma ve bildirim yükümlülüğü, hukuka aykırılıktan haberdar olma durumuna bağlıdır. Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı, elektronik ticaret hizmet sağlayıcı tarafından sunulan içeriğin hukuka aykırı olduğundan haberdar olması hâlinde, bu içeriği gecikmeksizin yayımdan kaldırarak hukuka aykırı hususu ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına bildirmekle yükümlüdür.

Bu yükümlülüğün doğması için içeriğin sadece hukuka aykırı olması yetmez; aynı zamanda aracı hizmet sağlayıcının bu durumdan haberdar olması gerekir. Madde, haberdar olmanın hangi yolla gerçekleşeceğini saymaz; yalnızca haberdar olma hâlini arar. Haberdar olduktan sonra platformun iki işi vardır: içeriği gecikmeksizin yayımdan kaldırmak ve hukuka aykırı hususu ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına bildirmek.

Fikri ve sınai mülkiyet hakları söz konusu olduğunda ise süreç farklılaşmaktadır. Hak sahibinin, fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline dair bilgi ve belgeye dayanan şikâyeti üzerine, aracı hizmet sağlayıcı, hizmet sağlayıcının şikâyete konu ürününü yayımdan kaldırmak ve durumu hem kendisine hem de hak sahibine bildirmek durumundadır.

Şikâyet ve İtiraz Süreçleri ile Usul

Fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline dayanan şikâyet ve itirazlarda belirli hususların yer alması gerekir. Şikâyet ve itirazda; ilgililerin açık kimlik ve adres bilgileri, ihtilafa konu ürün hakkındaki bilgiler, ürünün yayımdan kaldırılması veya yayımlanmasının gerekliliğine dair gerekçeler ile yönetmelikle belirlenen diğer hususlar yer almalıdır. Madde, bu hususlardan birinin eksik olmasının sonucunu ayrıca düzenlemez.

Süreç, şikâyet edilen tarafın itiraz hakkını kullanmasıyla yeni bir boyut kazanır. Elektronik ticaret hizmet sağlayıcının, şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgeye dayanan itirazını elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıya sunması üzerine, aracı hizmet sağlayıcı şikâyete konu ürünü yeniden yayımlar. Madde, platforma şikâyet ile itiraz arasındaki uyuşmazlığı esastan çözme görevi yüklemez; bilgi ve belgeye dayanan şikâyette ürünü kaldırmayı, bilgi ve belgeye dayanan itirazda ürünü yeniden yayımlamayı öngörür.

Şikâyet usulü hak sahibini, itiraz usulü ise ürünü yayımdan kaldırılan hizmet sağlayıcıyı korumaya yöneliktir. Şikâyetçi veya itiraz eden taraf, platform nezdindeki bu sürecin yanında genel hükümlere göre adli ve idari mercilere başvurabilir. Kanun, ilgililerin bu başvuru haklarının saklı olduğunu açıkça belirtmiştir.

Yayımdan Kaldırma ve Hakların Kullanımı

Hukuka aykırı içeriklerin kaldırılması, platformun yasal yükümlülüğünü yerine getirmesi anlamına gelir. Aracı hizmet sağlayıcı, içeriğin hukuka aykırı olduğundan haberdar olduğunda gecikmeksizin hareket etmelidir. Kanun'un öngördüğü işlem içeriğin yayımdan kaldırılmasıdır; buna ek olarak hukuka aykırı husus ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına bildirilir. Madde bu işlemler için gün olarak belirlenmiş bir süre vermez, yalnızca gecikmeksizin yapılmasını arar.

Hak sahiplerinin başvuruları, mülkiyet haklarının korunması açısından kritik bir araçtır. Fikri mülkiyet hakları ihlali iddiası ile yapılan başvurularda, platformun ürünü yayımdan kaldırması ve durumu taraflara bildirmesi, sürecin şeffaf bir şekilde yürütülmesini sağlar. Bu bildirimler, tarafların hukuki haklarını kullanabilmeleri için gerekli olan bilgi akışını sağlar.

Yasal hakların kullanımı konusunda tarafların hareket alanı geniştir. Bir ürünün yayımlanması veya yayımlanmaması konusundaki uyuşmazlıklar, platformun iç işleyişiyle çözülmeye çalışılsa da, tarafların genel hükümlere göre adli ve idari mercilere başvurma hakkı saklıdır. Bu durum, dijital platformların kararlarının nihai yargı kararı olmadığını, sadece yasal bir prosedürün parçası olduğunu gösterir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Uygulamada en sık karşılaşılan hatalardan biri, şikâyet dilekçelerinde gerekli olan kimlik ve adres bilgilerinin eksik bırakılmasıdır. Kanun, şikâyet ve itirazlarda ilgililerin açık kimlik ve adres bilgilerinin yer almasını şart koşar. Bu bilgilerin eksik olması, platformun şikâyeti işleme koymasını veya ürünün yayımdan kaldırılması sürecini zorlaştırabilir.

Bir diğer önemli nokta, şikâyet ile itiraz arasındaki dengeyi kurmaktır. Hizmet sağlayıcı, kendisine yönelik bir şikâyet geldiğinde, bunu haksız buluyorsa şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgeye dayanan itirazını aracı hizmet sağlayıcıya sunabilir. Kanun ürünün yeniden yayımlanmasını böyle bir itiraza bağladığından, belgeye dayanmayan soyut bir itiraz bu sonucu doğurmaya elverişli değildir.

Son olarak, kaldırma ve bildirim yükümlülüğü platformun hukuka aykırılıktan haberdar olmasına bağlıdır. Bu nedenle bir içeriği platforma bildiren kişinin, hukuka aykırılığın ne olduğunu açıkça ve varsa belgeleriyle ortaya koyması işin sağlıklı yürümesine yardımcı olur. Fikri ve sınai mülkiyet şikâyetlerinde ise bilgi ve belgeye dayanma zaten Kanun'un aradığı bir koşuldur.

Sıkça Sorulan Sorular

E-ticaret platformu, satıcının ilanındaki hukuka aykırılıktan sorumlu mudur?

Diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça aracı hizmet sağlayıcı, hizmet sağlayıcının sunduğu içerik ve içeriğe konu mal veya hizmetle ilgili hukuka aykırı hususlardan sorumlu değildir. Ancak hukuka aykırılıktan haberdar olursa içeriği gecikmeksizin yayımdan kaldırmak zorundadır.

Hukuka aykırı bir içerik gördüğümde ne yapmalıyım?

Durumu e-ticaret platformuna bildirebilirsiniz. Platform, içeriğin hukuka aykırı olduğundan haberdar olduğunda içeriği gecikmeksizin yayımdan kaldırır ve hukuka aykırı hususu ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına bildirir. Genel hükümlere göre adli ve idari mercilere başvurma hakkınız da saklıdır.

Fikri veya sınai mülkiyet hakkı ihlalinde ürün nasıl kaldırılır?

Hak sahibi, fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline dair bilgi ve belgeye dayanan bir şikâyette bulunursa, aracı hizmet sağlayıcı şikâyete konu ürünü yayımdan kaldırır ve durumu hizmet sağlayıcıya ve hak sahibine bildirir.

Ürün kaldırıldıktan sonra itiraz edebilir miyim?

Evet. Hizmet sağlayıcı, şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgeye dayanan itirazını aracı hizmet sağlayıcıya sunarsa, aracı hizmet sağlayıcı şikâyete konu ürünü yeniden yayımlar. İlgililerin genel hükümlere göre adli ve idari mercilere başvurma hakları saklıdır.