Haklı ve Haksız Fesih

Haklı Nedenle Fesih

Hem işçi hem işveren, kanunda sayılan haklı sebeplerin varlığında sözleşmeyi derhal feshedebilir. İşçinin haklı feshinde kıdem tazminatı hakkı doğar.

Geçerli Sebeple Fesih

İş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesi ancak geçerli bir sebebe (yeterlilik, davranış, işletme gerekleri) dayanarak feshedilebilir; aksi halde işe iade gündeme gelir.

Haksız Fesih Sonuçları

Geçerli veya haklı sebep bulunmaksızın yapılan fesih haksız fesihtir; işçi kıdem ve ihbar tazminatı ile iş güvencesi tazminatlarını talep edebilir.

Altı İş Günlük Hak Düşürücü Süre

İşçinin veya işverenin, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık nedeniyle haklı fesih hakkı, fiili öğrendiği tarihten itibaren altı iş günü ve her hâlde bir yıl içinde kullanılmalıdır. Ücretin ödenmemesi gibi süregelen ihlallerde bu süre, ihlal devam ettiği sürece işlemeye başlamaz.

Geçerli Sebep ve İşe İade

İş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesi ancak geçerli bir sebebe dayanılarak feshedilebilir. Geçerli veya haklı sebep bulunmaksızın yapılan fesih, işçiye işe iade ile kıdem ve ihbar tazminatı taleplerini doğurur.

Buna paralel biçimde işyerinde alkol ve uyuşturucu kullanımı meselesi de dosyanın seyrini doğrudan etkileyebilir.

Altı İş Günü ve Bir Yıllık Sürelerin İşleyişi

4857 sayılı Kanun m.26, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih yetkisini iki süreye bağlar. Bu yetki, iki taraftan birinin bu çeşit davranışlarda bulunduğunu diğer tarafın öğrendiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten sonra kullanılamaz. Süre öğrenme anından işler; olayın gerçekleştiği tarihten değil.

İkinci süre üst sınırdır: her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra fesih yetkisi kullanılamaz. Böylece geç öğrenilen olaylarda dahi fesih hakkı süresiz hâle gelmez. Maddede bu bir yıllık sürenin tek istisnası da gösterilmiştir: işçinin olayda maddi çıkar sağlaması hâlinde bir yıllık süre uygulanmaz.

Sürelerin geçmesi tazminat haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca, bu hâller sebebiyle iş sözleşmesini öngörülen süre içinde feshedenlerin diğer taraftan tazminat hakları saklıdır. Bu nedenle uygulamada öncelikle öğrenme tarihinin belirlenmesi, ardından altı iş gününün hesabı yapılır; altı iş günü, iş günü esasına göre sayılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Haklı fesih ile geçerli sebeple fesih arasındaki fark nedir?

Haklı fesih, kanunda sayılan ağır sebeplerin varlığında sözleşmenin derhâl sona erdirilmesidir ve 4857 sayılı İş Kanunu m.24 ile m.25'te düzenlenmiştir. Geçerli sebeple fesih ise iş güvencesi kapsamındaki işçinin yeterliliği, davranışları veya işletme gerekleri nedeniyle bildirimli olarak yapılan fesihtir; dayanağı aynı Kanunun m.18 hükmüdür.

Haklı nedenle fesih hakkı kaç gün içinde kullanılmalıdır?

Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle haklı fesih hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Süre 4857 sayılı İş Kanunu m.26'da düzenlenmiştir. Ücretin ödenmemesi gibi süregelen ihlallerde bu süre işlemeye başlamaz.

Haksız fesih hâlinde işçi hangi haklarını talep edebilir?

Haklı veya geçerli bir sebep bulunmaksızın yapılan fesihte işçi, koşulları varsa kıdem tazminatı ile ihbar tazminatı talep edebilir. İş güvencesi kapsamındaki işçi ayrıca işe iade davası açarak boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı isteyebilir; bu sonuçlar 4857 sayılı İş Kanunu m.20 ve m.21'de düzenlenmiştir.

Altı iş günlük süre hangi tarihten başlar?

4857 sayılı Kanun m.26 uyarınca süre, karşı tarafın söz konusu davranışı öğrendiği günden başlar. Her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçtikten sonra bu yetki kullanılamaz; ancak işçinin olayda maddi çıkar sağlaması hâlinde bir yıllık süre uygulanmaz.