FSEK Kapsamında Tazminat Davaları

FSEK Kapsamında Tazminat

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, eser sahibinin haklarına yönelik tecavüz hâlinde önemli tazminat imkânları öngörür. Hak sahibi, hem maddi hem manevi zararlarının giderilmesini talep edebilir.

Tazminat davaları, telif hakkı ihlallerinde caydırıcılığı sağlayan temel araçlardandır.

Mali Haklara Tecavüzde Tazminat

Mali hakları izinsiz kullanılan eser sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin en çok üç katını tazminat olarak talep edebilir (FSEK m.68). Bu düzenleme, izinsiz kullanımı caydırmayı amaçlar.

Ayrıca tecavüz edenin elde ettiği kâr da istenebilecek talepler arasında değerlendirilir (FSEK m.70).

Manevi Tazminat

Eser sahibinin manevi haklarına (örneğin adının belirtilmemesi veya eserde izinsiz değişiklik) tecavüz hâlinde manevi tazminat talep edilebilir. Manevi zarar, eser sahibinin kişilik haklarının korunmasıyla ilgilidir.

Tazminat taleplerinin somut delillere dayandırılması, davanın başarısı için önemlidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun düzenlediği ilişkilerden doğan davalarda, dava konusunun miktarına bakılmaksızın görevli mahkeme ihtisas mahkemesidir (FSEK m.76). Uygulamada bu görev, fikrî ve sınaî haklar hukuk mahkemelerine aittir; söz konusu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde ise belirlenen asliye hukuk mahkemeleri bu sıfatla görev yapar. Görev kuralı kamu düzenindendir; taraflar aksini kararlaştıramaz ve mahkeme görevsizliği yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alır. Bu nedenle dava açılmadan önce yetkilendirilmiş mahkemenin bulunduğu yerin doğru tespiti gerekir.

Yetki bakımından genel kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesine başvurulabilir. Tecavüz haksız fiil niteliğinde olduğundan, fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesi de yetkilidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.16). İnternet üzerinden gerçekleşen ihlallerde erişimin sağlandığı yer bakımından yetki tartışmaları doğabildiğinden, dava açmadan önce yetki dayanağının belirlenmesi yerinde olur. Ceza yönündeki şikâyet ise ayrı bir süreç olarak Cumhuriyet başsavcılığında yürür ve hukuk davasının açılmasına engel oluşturmaz; iki süreç birbirinden bağımsız ilerler.

Süreler ve Zamanaşımı

Kanunda tazminat talepleri için özel bir zamanaşımı süresi öngörülmediğinden, haksız fiil sorumluluğuna ilişkin genel kurallar uygulanır. Türk Borçlar Kanunu m.72 uyarınca tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Süreler öğrenme anına bağlı olduğundan, başlangıç tarihi somut olayda ayrıca tartışılır ve ihlalin ne zaman fark edildiğine ilişkin deliller önem kazanır. Bu nedenle ihlalin öğrenildiği tarihe ilişkin yazışma ve tespit belgeleri saklanmalıdır.

Tecavüz fiili aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, tazminat istemi bakımından da bu uzun süre uygulanır. Devam eden ihlallerde zamanaşımının her yeni eylem için yeniden işlemeye başladığı kabul edilir; bu nedenle sürekli yayında kalan içeriklerde süre savunması sınırlı etki doğurur. Tecavüzün durdurulması ve önlenmesi talepleri ise, ihlal sürdüğü sürece ileri sürülebilir ve zamanaşımı itirazından etkilenmez. Zamanaşımı hâkim tarafından resen değil, ancak ileri sürülmesi hâlinde dikkate alınır.

Sıkça Sorulan Sorular

FSEK'te ne kadar tazminat istenebilir?

Mali haklara tecavüzde, sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedelin en çok üç katı tazminat olarak talep edilebilir.

Manevi tazminat istenebilir mi?

Evet. Manevi haklara tecavüz (adın belirtilmemesi, izinsiz değişiklik gibi) hâlinde manevi tazminat talep edilebilir.

Tecavüz edenin kârı istenebilir mi?

Evet. Hak sahibi, tecavüz edenin elde ettiği kârın da talebini ileri sürebilir.