Bina veya Yapıdan Kaynaklanan Zarar Tehlikesinde Haklarınız

Yapıdan Kaynaklanan Zarar Tehlikesi Kavramı

Yapıdan kaynaklanan zarar tehlikesi, bir binanın veya diğer yapı eserlerinin mevcut durumu nedeniyle çevresindekilere zarar verecek bir risk oluşturması durumudur. Bu durum, yapının fiziksel bir kusuru, bakımsızlığı veya tasarım hatası nedeniyle ortaya çıkabilir. Kanun, bu tehlikenin varlığı halinde bireylerin korunmasını amaçlayan bir düzenleme öngörmüştür. Madde yalnızca binalardan değil, diğer yapı eserlerinden doğan tehlikeyi de kapsar.

Türk Borçlar Kanunu m.70, bu tehlikenin giderilmesi için yapı üzerindeki hak sahiplerine karşı bir isteme hakkı tanımaktadır. Kişilerin ve malların korunması hakkındaki kamu hukuku kuralları bu maddede saklı tutulmuştur. Bu durum, özel hukuk hükümlerinin kamu hukukunu ortadan kaldırmadığını, aksine her iki alanın bir arada yürütülmesi gerektiğini gösterir. Dolayısıyla, idari makamların denetimi ile özel hukuk sorumluluğu birbirini tamamlayıcı niteliktedir.

Tehlikenin varlığı, sadece yapının yıkılma aşamasına gelmiş olması anlamına gelmez. Yapının bir parçasının düşme ihtimali veya yapının eğilmesi gibi durumlar da bu kapsamda değerlendirilebilir. Önemli olan, bir başkasına ait yapıdan kaynaklanan somut bir zarar görme tehlikesinin oluşmuş olmasıdır. Bu tehlike, önlem alınmasını isteme hakkını doğuran temel unsurdur.

Tehlikenin Oluşması İçin Gereken Şartlar

Zarar görme tehlikesinin hukuken talep edilebilir olması için belirli unsurların bir arada bulunması gerekir. İlk olarak, tehlikenin bir başkasına ait bina veya diğer yapı eserlerinden kaynaklanması şarttır. Kişinin kendi mülkünde oluşan bir tehlike için bu maddeye dayanarak başkasına karşı talep hakkı doğmaz. Tehlikenin kaynağı mutlaka bir başkasının mülkiyetinde bulunan bir yapı olmalıdır.

İkinci olarak, kişinin zarar görme tehlikesiyle karşılaşmış olması gerekir. Kanun tehlikenin derecesini tanımlamamıştır; ancak istenebilecek şey tehlikenin giderilmesi için gerekli önlemler olduğundan, ortada giderilmesi gereken gerçek bir tehlike bulunmalıdır. Tehlikenin kişinin şahsına mı yoksa malvarlığına mı yönelik olduğu konusunda madde bir ayrım yapmaz. Çok uzak ve belirsiz ihtimallerin bu kapsamda sayılıp sayılmayacağı somut olaya göre değerlendirilir.

Son olarak, istem hak sahiplerine yöneltilir. Kanun 'malik' demek yerine 'hak sahipleri' ifadesini kullanmıştır; bu ifade yapı üzerinde hak sahibi olan kişileri anlatır. Öğretide istemin öncelikle yapının malikine yöneltileceği, intifa veya oturma hakkı sahiplerinin ise yapının bakımındaki eksiklikten doğan tehlikeler bakımından sorumlu tutulabileceği belirtilmektedir. Tehlike ile yapı arasında bağ bulunmalıdır. Bu şartlar sağlandığında tehlikeyle karşılaşan kişi gerekli önlemlerin alınmasını isteyebilir.

Talep Süreci ve Usul Esasları

Tehlikenin giderilmesi süreci, zarar görme riskiyle karşılaşan kişinin hak sahiplerine başvurmasıyla başlar. Kanun metni, bu başvurunun içeriği veya hangi usulle yapılacağı konusunda özel bir sınırlama getirmemiştir. İstem, tehlikenin kaynağı olan yapının hak sahiplerine iletilir. Bu aşamada tehlikenin niteliği ve alınması gereken önlemlerin ne olduğu netleştirilmelidir.

Kişilerin ve malların korunması hakkındaki kamu hukuku kuralları saklıdır. Buna göre yapıdaki tehlike nedeniyle idari makamların kendi mevzuatlarına göre işlem yapması, bu maddedeki isteme hakkından bağımsızdır. Özel hukuk bakımından tehlikeyle karşılaşan kişi, gerekli önlemlerin alınmasını hak sahiplerinden isteyebilir. Bu hak, zararın gerçekleşmesi beklenmeden, tehlike aşamasında kullanılabilir.

Madde, istemin hangi yolla ileri sürüleceğini ve hak sahiplerinin önlem almaması hâlinde ne olacağını ayrıca düzenlememiştir. Uygulamada önce hak sahiplerine yazılı bir bildirim yapılması, sonuç alınamazsa mahkemeye başvurulması düşünülebilir. Öğretide, önlemleri almayan malike karşı tehlikenin giderilmesi davası açılabileceği belirtilmektedir. Hangi yolun uygun olduğu tehlikenin niteliğine ve aciliyetine göre değişir; bu konuda bir avukattan destek alınması yerinde olur.

Hakların Kullanılması ve Sonuçları

Tehlikeyle karşılaşan kişinin bu maddeden doğan hakkı, tehlikenin giderilmesi için gerekli önlemlerin alınmasını istemektir. Kanun bu önlemleri saymamıştır. Somut olaya göre yapının onarılması, güçlendirilmesi veya tehlike oluşturan kısmın kaldırılması gibi önlemler gündeme gelebilir. İstenebilecek önlem, tehlikeyi gidermek için gerekli olanla sınırlıdır.

Bu hak, zarar doğduktan sonra istenen tazminattan farklıdır. Tazminat gerçekleşmiş bir zararın giderilmesini sağlar; buradaki istem ise zararın doğmasını önlemeye yöneliktir. Bu nedenle kişinin önlem isteyebilmesi için bir zarara uğramış olması gerekmez. Zarar görme tehlikesiyle karşılaşmış olması yeterlidir.

Hak sahipleri gerekli önlemleri alırsa tehlike ortadan kalkar ve istem amacına ulaşır. Önlem alınmazsa tehlikeyle karşılaşan kişi istemini hukuki yollarla ileri sürebilir. Tehlike sürdükçe istem de gündemde kalır. Amaç, kişinin şahsına veya mallarına gelebilecek zararın gerçekleşmeden önlenmesidir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Uygulamada yapılan en büyük hatalardan biri, tehlikenin varlığı ile zararın oluşması arasındaki farkın karıştırılmasıdır. Kanun, zarar oluşmadan önce, sadece tehlike aşamasında önlem alınmasını isteme hakkı tanımaktadır. Birçok kişi, zararın meydana gelmesini bekleyerek tazminat davası açma yoluna gitmektedir. Oysa bina veya yapıdan kaynaklanan tehlike durumunda, zarar oluşmadan önlem alma hakkı mevcuttur.

Bir diğer önemli nokta, istemin kime yöneltileceğidir. Kanun istemin hak sahiplerinden istenebileceğini söyler ve bunu yalnızca malikle sınırlayan bir ifade kullanmaz. Yapı üzerinde malikten başka hak sahipleri de varsa istemin kimlere yöneltileceği somut duruma göre belirlenmelidir. Yanlış kişiye yapılan başvuru zaman kaybına yol açabilir.

Son olarak, kamu hukuku kuralları saklıdır. Yapıdaki tehlike için idari makamlara başvurulması, bu maddedeki isteme hakkını ortadan kaldırmaz. Kişi idari başvurunun yanında hak sahiplerinden de önlem alınmasını isteyebilir. İki yolun birlikte izlenmesi tehlikenin daha çabuk giderilmesine yardımcı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Binadaki çatlaklar nedeniyle komşu binamın zarar görmesinden korkuyorum, ne yapabilirim?

Komşu binadaki çatlaklar nedeniyle zarar görme tehlikesiyle karşılaşıyorsanız, Türk Borçlar Kanunu m.70 uyarınca o yapının hak sahiplerinden bu tehlikenin giderilmesi için gerekli önlemlerin alınmasını isteyebilirsiniz.

Zarar görme tehlikesi için mutlaka bir hasar oluşması mı gerekir?

Hayır. Bir zararın gerçekleşmiş olması şart değildir; bir başkasına ait bina veya yapı eserinden zarar görme tehlikesiyle karşılaşmış olmanız önlem istemek için yeterlidir.

Talebimi yalnızca yapının malikine mi yöneltmeliyim?

Kanun istemin hak sahiplerinden istenebileceğini söyler; yalnızca malikten söz etmez. Yapı üzerinde kimlerin hak sahibi olduğu somut duruma göre belirlenmelidir.

Tehlike durumunda belediyeye başvurmak haklarımı etkiler mi?

Hayır. Kamu hukuku kuralları saklıdır; idari makamlara başvurmanız, Türk Borçlar Kanunu m.70 kapsamında hak sahiplerinden önlem alınmasını isteme hakkınızı ortadan kaldırmaz.