Araçlarda Takograf, Taksimetre ve Hız Sınırlayıcı Zorunluluğu

Takograf ve Benzeri Gereçlerin Kanuni Dayanağı

Karayolları Trafik Kanunu m.31, araçların cinslerine, özelliklerine ve kullanım amaçlarına göre dört grup yükümlülük sayar: nitelik ve nicelikleri yönetmelikte belirtilen gereçler, takograf, taksimetre ve hız sınırlayıcı. Bunların her biri için aynı üç yükümlülük geçerlidir: bulundurulması, kullanılır durumda olması ve kullanılması. Yani cihazın araçta takılı olması yetmez; çalışır durumda olması ve fiilen kullanılması da gerekir.

Kanun metnine göre, takograf kullanımı belirli ağırlık ve yolcu kapasitesi sınırlarına tabi olan araçlar için zorunlu kılınmıştır. Özellikle yük taşımacılığı yapan ağır vasıtalar ile yolcu taşımacılığı faaliyetinde kullanılan belirli kapasitedeki motorlu taşıtlar, bu gereçleri bulundurmakla yükümlüdür. Bu durum, ulaşım faaliyetlerinin türüne ve aracın teknik özelliklerine göre değişen bir yasal sorumluluk yapısı oluşturmaktadır.

Cihazların kullanımıyla ilgili en önemli kural, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirlenenler dışındaki takograf, taksimetre ve hız sınırlayıcıların kullanılmasının yasak olmasıdır. Bu kural, piyasadaki standart dışı veya yetkisiz cihazların kullanımının önüne geçmeyi hedefler. Ayrıca, bu cihazların verilerini yanlış üretecek şekilde müdahale edilmesi veya bu durumdaki cihazların kullanılması da kanunen yasaklanmıştır.

Cihaz Bulundurma Şartları ve Araç Grupları

Takograf iki araç grubunda zorunludur. Birincisi, yük taşımada kullanılan ve azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramdan fazla olan motorlu taşıtlardır. İkincisi, belediye mevzuatı veya karayolu taşıma mevzuatı kapsamındaki yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ve sürücüsü dahil oturma yeri on yediden fazla olan motorlu taşıtlardır. Bu araçlarda takografın bulundurulması, kullanılır durumda olması ve kullanılması gerekir.

Taksi hizmeti veren otomobiller için farklı bir düzenleme mevcuttur; bu araçlarda taksimetre bulundurulması zorunludur. Ayrıca, özellikleri, model yılları ve cinsleri yönetmelikte belirtilen araçlarda hız sınırlayıcı bulundurulması ve kullanılması şart koşulmuştur. Bu grupların her biri, kullanım amacına ve teknik kapasitesine göre farklı bir cihaz türüyle denetlenmektedir.

Takograf zorunluluğunun iki istisnası vardır. 2918 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten önceki yıllarda üretilen taşıtlarda ve gördükleri hizmet bakımından yönetmelikle muafiyet tanınan taşıtlarda takograf bulundurma ve kullanma zorunluluğu aranmaz. İstisna yalnızca takografa ilişkindir; kanun taksimetre ve hız sınırlayıcı için bu fıkrada benzer bir istisna öngörmemiştir.

Sürücü Kartı Kullanımı ve Denetim Usulü

Takograf bulundurulması zorunlu olan araçlarda sürücü kartına ilişkin üç davranış yasaktır: sürücünün takograf sürücü kartı kullanmaması, kendisine ait bozuk veya geçersiz bir kartı takograf cihazına takarak araç kullanması ve başka bir sürücüye ait kartı takarak araç kullanması. Kart sahipleri ayrıca kendilerine ait kartı başkalarının kullanmaması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür; bu yükümlülüğe uyulmaması da ayrıca idari para cezasına bağlanmıştır.

Denetimler, trafik zabıtası tarafından hem fiziksel olarak hem de dijital ortamda gerçekleştirilebilir. Trafik zabıtası, araçlardaki takograf kayıtlarını bu kayıtların aktarılacağı veri tabanı üzerinden de denetleme yetkisine sahiptir. Bu sayede, kayıtların doğruluğu ve kullanım kurallarına uyulup uyulmadığı dijital sistemler üzerinden de takip edilebilmektedir.

Denetimde tespit edilen ihlaller için idari para cezası uygulanır; bazı ihlallerde sürücü belgesi de geri alınır. Bu madde kapsamında geri alınan sürücü belgelerinin iade edilebilmesi için, Karayolları Trafik Kanunu kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şarttır. Koşul yalnızca bu maddeden doğan cezaları değil, Kanun kapsamında verilen bütün idari para cezalarını kapsar.

İdari Yaptırımlar ve İşletenin Sorumluluğu

Cihazların bulundurulması ve kullanımıyla ilgili ihlallerde sürücülere ve araç işletenlerine farklı yaptırımlar uygulanır. Araç işleteni, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakmaksızın, cihazların bulundurulması, kullanılır durumda olması ve sürücünün kurallara uyması hususunda gerekli tedbirleri almak ve denetimi yapmakla yükümlüdür. İşletenin bu sorumluluğu, sürücüden bağımsız bir yükümlülük olarak düzenlenmiştir.

Sürücü belgesinin geri alınması iki ihlal için öngörülmüştür ve her ikisinde süreler aynıdır. Cihaza müdahale ederek yanlış veri üretecek duruma getiren veya bu durumdaki cihazı kullanan sürücünün belgesi otuz gün süreyle geri alınır. Sürücü kartı kurallarına uymayan sürücünün belgesi de otuz gün süreyle geri alınır. Her iki ihlalde, son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde iki veya daha fazla ihlal halinde belge her seferinde doksan gün süreyle geri alınır.

Sürücü aynı zamanda araç işleteni değilse, işleten bakımından ayrı bir yaptırım vardır. Sürücü hakkında ilk dört fıkra kapsamında işlem yapılmışsa ve işleten tedbir alma ve denetim yükümlülüğünü yerine getirmemişse, araç işletenine de tescil plakasına göre, sürücü için belirlenen miktarın iki katı tutarında idari para cezası uygulanır. İşletene uygulanan ceza sürücünün cezasının yerine geçmez; ona ek olarak verilir.

Teknik Müdahale ve Trafikten Men Durumu

Cihazlara müdahale, maddedeki en ağır yaptırıma bağlanan ihlaldir. Takograf, taksimetre ve hız sınırlayıcılara müdahalede bulunarak yanlış veri üretecek duruma getirmek veya bu durumdaki cihazları kullanmak yasaktır. Bu yasağa uyulmaması halinde idari para cezası uygulanır, sürücünün belgesi otuz gün süreyle geri alınır ve araç eksiklikleri giderilinceye kadar trafikten men edilir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenenler dışındaki cihazların kullanılması da ayrıca yasaktır.

Trafikten men, cihazın bulunmaması veya uygun olmaması haline bağlanmıştır. Takograf, taksimetre veya hız sınırlayıcı bulundurma zorunluluğuna, Bakanlıkça belirlenen cihazları kullanma kuralına ya da müdahale yasağına uygun durumda bulundurulmayan araçlar, eksiklikleri giderilinceye kadar trafikten men edilir. Bu araçların eksikliklerinin giderilmesi için yönetmelikte belirlenen sürelerle izin verilebilir.

Sürücü kartı kurallarına aykırılıkta ise men, araca değil sürücüye yöneliktir. Bu kurallara uymayan sürücüler, gerekli şartlar sağlanıncaya kadar takograf bulundurulması zorunlu olan araçları sürmekten men edilir. Kanun bunu bir ihtimal olarak değil, doğrudan uygulanacak bir tedbir olarak düzenlemiştir; sürücü yalnızca bu gruptaki araçları sürmekten men edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Takograf bulundurmak hangi araçlar için zorunludur?

Yük taşımada kullanılan ve azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramdan fazla olan motorlu taşıtlar ile yolcu taşımacılığında kullanılan ve sürücü dahil oturma yeri on yediden fazla olan araçlarda takograf bulundurmak zorunludur.

Taksimetre kullanımı hangi araçlarda zorunludur?

Taksi hizmeti veren otomobillerde taksimetrenin bulundurulması, kullanılır durumda olması ve kullanılması zorunludur.

Takograf cihazına müdahale etmenin cezası nedir?

Cihaza müdahale ederek yanlış veri üretecek duruma getiren veya bu durumdaki cihazı kullanan sürücüye idari para cezası uygulanır ve sürücü belgesi otuz gün süreyle geri alınır; bir yıl içinde tekrarında süre doksan gündür. Araç da eksiklik giderilinceye kadar trafikten men edilir.

Araç işleteni hangi konularda sorumludur?

İşleten, sürücüsü kendisi olsa da olmasa da gereçlerin ve cihazların bulundurulması, kullanılır durumda olması ve sürücünün kurallara uyması için gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür. Sürücü hakkında maddenin ilk dört fıkrası kapsamında işlem yapılır ve sürücü aynı zamanda araç işleteni değilse, bu yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletene de sürücü için belirlenen miktarın iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.