Araçlarda Işıklı ve Sesli Uyarı Sistemleri Hakkında Bilgiler

Araçlarda Ayırım İşaretleri ve Kanuni Dayanak

Karayolları Trafik Kanunu m.26 uyarınca, belirli niteliklere sahip araçların çalışma yerini, şeklini, kapasitesini ve diğer özelliklerini belirleyen çeşitli ayırım işaretleri bulundurması yasal bir zorunluluktur. Bu işaretler arasında plaka, ışık, renk, şekil, sembol ve yazı gibi unsurlar yer almaktadır. Bu işaretler, aracın çalışma yerini ve şeklini, kapasitesini ve diğer niteliklerini dışarıdan anlaşılır kılar.

Mevzuat kapsamında, araçların dışında bulundurulması zorunlu olan bu işaretlerin dışında; reklam, yazı, resim, sembol, ilan, flama veya bayrak gibi unsurların araçlara takılması belirli kurallara bağlanmıştır. Bu tür donanımların takılması, yazılması veya bulundurulmasına dair esaslar ile usuller İçişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenmektedir. Dolayısıyla bu tür eklentilere izin verilip verilmediği ve hangi esaslarla takılabileceği yönetmeliğe bakılarak belirlenir.

Kanun, mevzuatta belirtilen ışıklı ve/veya sesli uyarı işareti veren cihazların mevzuatta izin verilmeyen araçlara takılmasını ve kullanılmasını yasaklar. Yasak iki ayrı fiili kapsar: cihazın araca takılması ve kullanılması. Hangi araçların bu cihazları taşıyabileceği kanunda tek tek sayılmaz; ölçü, mevzuatın o araca izin verip vermediğidir. Halk arasında çakar veya siren olarak bilinen donanımlar bu hükmün tipik konusudur.

Işıklı ve Sesli Uyarı Sistemlerinde Şartlar

Işıklı ve sesli uyarı cihazları bakımından iki ayrı kural vardır. Birincisi, cihazın mevzuatta izin verilmeyen bir araca takılmasının ve kullanılmasının yasak olmasıdır. İkincisi, izin verilen araçlara ilişkindir: yönetmelikte belirtilen araçlarda bile ışıklı ve sesli uyarı işaretlerinin, takılacağı yerlerin dışında bulundurulması ve kullanılması ayrı bir ihlal olarak düzenlenmiştir. Yani cihazı taşımaya yetkili araçta dahi cihazın yeri serbest değildir.

Zorunlu ayırım işaretleri dışındaki eklentiler için kanun doğrudan kural koymaz, yönetmeliğe bırakır. Araçlara reklam, yazı, işaret, resim, şekil, sembol, ilan, flama, bayrak ve benzerlerinin takılması veya yazılması, sesli ve ışıklı donanımların bulundurulması ve bunlara izin verilmesine dair esas ve usuller İçişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte gösterilir. Bu nedenle bir eklentinin serbest olup olmadığı yönetmeliğe bakılarak belirlenir.

Zorunlu ayırım işaretleri ise her araç için değil, kanunun ifadesiyle "belirli araçlar" için öngörülmüştür. Bu araçlarda çalışma yerini ve şeklini, kapasite ve diğer niteliklerini belirleyen plaka, ışık, renk, şekil, sembol ve yazı gibi işaretlerin bulundurulması zorunludur. Hangi araçta hangi işaretin bulunacağı kanunda sayılmamıştır; ayrıntı ilgili mevzuatta yer alır.

İhlal Durumunda Uygulanan Süreç ve Süreler

Mevzuata aykırı durumların tespit edilmesi halinde, sürücülere uygulanacak yaptırımlar ihlalin türüne göre değişiklik göstermektedir. Birinci fıkra hükümlerine uymayan sürücüler ile üçüncü fıkra uyarınca çıkarılan yönetmelik hükümlerine aykırı davrananlara idari para cezası uygulanır. Bu iki ihlalde kanun yalnızca para cezası öngörür; sürücü belgesinin geri alınması söz konusu değildir.

Işıklı veya sesli uyarı cihazını izin verilmeyen araca takan veya kullanan sürücüler için yaptırım daha ağırdır. Bu sürücülere trafik idari para cezası uygulanır, sürücü belgeleri otuz gün süreyle geri alınır ve araç otuz gün süre ile trafikten men edilir. İzin verilen araçta cihazın takılacağı yerlerin dışında bulundurulması ve kullanılması halinde ise ilk ihlalde yalnızca trafik idari para cezası uygulanır.

Tekrar halinde yaptırımlar ağırlaşır ve iki ihlal için farklı süreler öngörülmüştür. İzinsiz araca cihaz takma veya kullanma yasağının, son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde iki veya daha fazla kez ihlal edilmesi halinde her seferinde daha yüksek para cezası uygulanır, sürücü belgesi altmış gün süreyle geri alınır ve araç altmış gün süre ile trafikten men edilir. Yer dışı bulundurma ve kullanmanın aynı şekilde tekrarında ise para cezasına ek olarak sürücü belgesi otuz gün geri alınır ve araç otuz gün trafikten men edilir.

Yaptırımlar ve Hakların Kullanımı

Para cezası ve men dışında kanun, aykırılığın giderilmesini de öngörür. Yönetmelikte belirtilen şartlara aykırı olarak bulundurulanlar ile araçlara izin alınmadan yazılan yazılar sildirilir, takılan donanımlar söktürülür. Bütün giderler ve sorumluluk işletene aittir. Dolayısıyla aracı o sırada kullanan kişi sürücü olsa bile, sildirme ve söktürmenin masrafı ve sorumluluğu işletenin üzerindedir.

İzin verilmeyen araca takılan ışıklı veya sesli uyarı cihazları bakımından ayrı bir sonuç daha vardır. Bu cihazlara mülki amir tarafından el konulur ve yine mülki amir tarafından mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir. Kanunun ifadesi emredicidir; el koyma ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi, bu cihazlar bakımından söktürmeye ek olarak uygulanır.

Sürücü belgesinin iadesi iki koşula bağlanmıştır. Bu madde kapsamında geri alınan sürücü belgeleri, Karayolları Trafik Kanunu kapsamında verilen trafik idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şartıyla iade edilir. Altmış gün süre ile geri alınan belgeler için ek bir koşul vardır: sürücünün psiko-teknik değerlendirmeden ve psikiyatri muayenesinden geçirilerek sürücü belgesi almasına mâni hâli olmadığının anlaşılması gerekir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Sürücülerin sık yaptığı hatalardan biri, mevzuatta izin verilmeyen bir araca ışıklı veya sesli uyarı cihazı taktırıp kullanmaktır. Bu ihlalin sonucu yalnızca para cezası değildir: sürücü belgesi otuz gün süreyle geri alınır, araç otuz gün süre ile trafikten men edilir, cihaza el konulur ve mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir. Araca eklenecek her donanım için önce mevzuatın o araca izin verip vermediği kontrol edilmelidir.

İzinli araçlarda da cihazın yeri önemlidir. Yönetmelikte belirtilen araçlarda ışıklı ve sesli uyarı işaretlerinin takılacağı yerlerin dışında bulundurulması ve kullanılması halinde sürücüye trafik idari para cezası uygulanır; bir yıl içinde tekrarında sürücü belgesi otuz gün geri alınır ve araç otuz gün trafikten men edilir. Bu nedenle montaj sırasında yönetmelikteki yerleşim kurallarına uyulmalıdır.

Zorunlu ayırım işaretleri bakımından kanun açık bir sonuç öngörür: ayırım işaretleri bulunmayan araçlar trafik zabıtasınca trafikten men edilir. Ayrıca bu zorunluluğa uymayan sürücüye trafik idari para cezası uygulanır. Bu nedenle ayırım işareti bulundurması zorunlu olan araçlarda, işaretlerin eksiksiz ve mevzuata uygun olduğu yola çıkmadan önce kontrol edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Araçlara izinsiz çakarlı lamba veya siren takılabilir mi?

Hayır. Mevzuatta izin verilmeyen araçlara ışıklı veya sesli uyarı cihazı takılması ve kullanılması yasaktır. Bu yasağa uymayan sürücüye trafik idari para cezası uygulanır, sürücü belgesi otuz gün süreyle geri alınır ve araç otuz gün süre ile trafikten men edilir; cihaza da el konulur.

Geri alınan sürücü belgesi hangi şartla iade edilir?

Geri alınan belgeler, Karayolları Trafik Kanunu kapsamında verilen trafik idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şartıyla iade edilir. Altmış gün süreyle geri alınan belgeler için ayrıca psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri muayenesi sonucunda sürücü belgesi almaya mâni hâl bulunmadığının anlaşılması gerekir.

Araç üzerindeki aykırı reklam ve yazılar için ne yapılır?

Yönetmelikteki şartlara aykırı olarak bulundurulanlar ile izin alınmadan yazılan yazılar sildirilir, takılan donanımlar söktürülür. Bütün giderler ve sorumluluk işletene aittir.

İhlal tekrarlanırsa yaptırımlar ağırlaşır mı?

Evet. İzinsiz araca uyarı cihazı takma veya kullanma ihlalinin bir yıl içinde iki veya daha fazla kez işlenmesi halinde daha yüksek para cezası uygulanır, sürücü belgesi altmış gün geri alınır ve araç altmış gün trafikten men edilir. İzinli araçta cihazın yeri dışında kullanılmasının tekrarında bu süreler otuz gündür.