Yazılım ve Telif Hakkı

Yazılımın Eser Olarak Korunması

Bilgisayar programları (yazılımlar), Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında ilim ve edebiyat eseri olarak korunur (FSEK m.2). Koruma, yazılımın ifade ediliş biçimine, yani kaynak ve amaç koduna yöneliktir.

Bir yazılımın temelindeki fikirler, algoritmalar ve işlevsel yöntemler tek başına telif korumasının dışındadır; korunan, bu fikirlerin özgün ifadesidir.

Eser Sahibinin Hakları

Yazılım üzerinde eser sahibinin manevi hakları ile çoğaltma, yayma, işleme ve umuma iletim gibi mali hakları bulunur. İzinsiz kopyalama, dağıtma veya değiştirme, telif hakkı ihlali oluşturur.

Mali haklar sözleşmeyle devredilebilir; çalışanların görevleri kapsamında ürettikleri yazılımlar bakımından özel kurallar gündeme gelebilir.

Sınırlamalar ve İhlal

Yasal olarak yazılımı edinen kişinin yedek kopya alması ve programın işleyişini gözlemlemesi gibi belirli istisnalar kanunda düzenlenmiştir. Bunun dışında izinsiz kullanım, lisans ihlali sayılır.

İhlal hâlinde hak sahibi; tecavüzün durdurulması, önlenmesi ve tazminat talep edebileceği gibi cezai yollara da başvurabilir.

Çalışanın Ürettiği Yazılımda Hak Sahipliği

FSEK m.18 uyarınca, aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça; memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki mali hakları çalıştıran veya tayin edenler kullanır. Bu kural, iş sözleşmesi kapsamında geliştirilen yazılımlarda işverene mali hakları kullanma yetkisi tanır. Buna karşılık eser sahipliği ve buna bağlı manevi haklar, yazılımı fiilen meydana getiren kişide kalmaya devam eder. Karinenin uygulanabilmesi için yazılımın, işçinin görev tanımı kapsamında ve işverenin talimatı doğrultusunda üretilmiş olması aranır; bundan bağımsız olarak geliştirilen ürünler kapsam dışında kalabilir.

Sipariş üzerine ya da bağımsız çalışan geliştiricilere yaptırılan yazılımlarda bu karine uygulanmaz; mali hakların devri için Kanunun aradığı yazılı sözleşme şartına uyulması gerekir. Devredilen hakların türü, süresi, yer bakımından kapsamı ve devrin karşılığı sözleşmede ayrı ayrı gösterilmelidir; genel ifadelerle yapılan devirler dar yorumlanır. Kaynak koda erişim, güncelleme ve bakım yetkisinin sözleşmede düzenlenmemesi, uygulamada en sık karşılaşılan uyuşmazlık nedenidir. Açık kaynak bileşenlerin kullanıldığı projelerde ise ilgili lisansların koşullarının ayrıca gözetilmesi ve sözleşmede açıkça belirtilmesi gerekir.

Görevli Mahkeme ve Delillerin Tespiti

FSEK m.76 uyarınca bu Kanunun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan davalarda, dava konusunun değerine bakılmaksızın ihtisas mahkemeleri görevlidir; uygulamada bu davalara fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemeleri bakar. Ceza yönü bakımından ise fikrî ve sınai haklar ceza mahkemesi görevlidir. Bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk veya asliye ceza mahkemesi ihtisas mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Uyuşmazlığın hem ceza hem hukuk boyutu bulunuyorsa süreçlerin birlikte yürütülmesi ve elde edilen tespitlerin karşılıklı olarak sunulması daha etkin sonuç sağlar.

Yazılım uyuşmazlıklarında ihlalin ispatı teknik bir incelemeyi gerektirir; bu nedenle dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi ve karşı tarafın sistemlerindeki kod, kütük kayıtları ile sürüm bilgilerinin korunması sağlanmalıdır. Kaynak kodların karşılaştırılması, ortak hata ve yorum satırlarının incelenmesi ile sürüm kontrol kayıtlarının değerlendirilmesi bilirkişi incelemesinin temelini oluşturur. Geliştirme aşamasında düzenli yedek alınması ve tarih içeren kayıtların saklanması, eser sahipliğinin ispatını kolaylaştırır. Ayrıca yazılımın belirli bir tarihte var olduğunun ortaya konulması amacıyla noter tespiti yaptırılması veya meslek birliği nezdinde kayıt oluşturulması yararlı olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Yazılım telif hakkıyla korunur mu?

Evet. Bilgisayar programları FSEK kapsamında eser olarak korunur; koruma kaynak ve amaç koduna yöneliktir.

Bir yazılımın fikri korunur mu?

Hayır. Yazılımın temelindeki fikir ve algoritmalar değil, bunların özgün ifade ediliş biçimi korunur.

İzinsiz yazılım kullanımı suç mu?

İzinsiz çoğaltma ve dağıtım telif ihlalidir; hak sahibi hem hukuki hem cezai yollara başvurabilir.