Uluslararası Çocuk Kaçırma ve Lahey Sözleşmesi

Lahey Sözleşmesi'nin Amacı

Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi, velayet ve kişisel ilişki hakkının çiğnenerek yer değiştiren çocukların derhâl iadesini sağlamayı hedefler. Türkiye bu Sözleşme'ye taraftır ve iç hukuktaki uygulama 5717 sayılı Kanun ile düzenlenmiştir.

Sözleşme, çocuğun velayeti hakkında esasa ilişkin karar vermeyi değil; hukuka aykırı yer değiştirmeden önceki durumun yeniden kurulmasını amaçlar. Böylece velayet uyuşmazlığının çocuğun mutat mesken ülkesindeki yetkili mercilerce çözülmesi sağlanır.

İade Süreci ve Merkezî Makam

Her taraf devlette başvuruları yürüten bir merkezî makam bulunur; Türkiye'de bu görev Adalet Bakanlığı bünyesindeki birimce yerine getirilir. Hakkı ihlal edilen ebeveyn, merkezî makama başvurarak çocuğun bulunması ve iadesi için sürecin başlatılmasını isteyebilir.

İade talepleri çocuğun bulunduğu ülkenin yetkili aile mahkemesince incelenir ve Sözleşme, süratli bir yargılamayı öngörür. Kural olarak, çocuk hukuka aykırı biçimde götürüldüğü tarihten itibaren bir yıl geçmeden yapılan başvurularda derhâl iade esastır.

İadenin Reddi İstisnaları

Sözleşme belirli hâllerde iadenin reddedilebileceğini öngörür; en önemlisi, iadenin çocuğu fiziksel veya psikolojik bir tehlikeye ya da katlanılmaz bir duruma maruz bırakması ciddi riskidir. Ayrıca yeterli olgunluğa erişmiş çocuğun iadeye karşı çıkması da dikkate alınabilir.

Bir yıllık süre geçtikten sonra çocuğun yeni ortamına yerleştiği ispatlanırsa iade talebi reddedilebilir. Bu istisnalar dar yorumlanır; amaç, kaçıran ebeveynin oluşturduğu fiilî durumdan yararlanmasını önlemektir.

Sıkça Sorulan Sorular

Lahey Sözleşmesi velayet davası mıdır?

Hayır; Sözleşme velayetin esasını çözmez, yalnızca hukuka aykırı yer değiştirmeden önceki durumun yeniden kurulması için çocuğun iadesini sağlar.

Çocuğu yurt dışına götüren eşe karşı nereye başvurulur?

Türkiye'de merkezî makam olan Adalet Bakanlığı'nın ilgili birimine başvurularak iade süreci başlatılır.

İade her durumda gerçekleşir mi?

Hayır; iadenin çocuğu ciddi tehlikeye sokması, çocuğun yeni ortamına yerleşmiş olması veya olgun çocuğun karşı çıkması gibi istisnai hâllerde iade reddedilebilir.