Anonim Şirkette Sermaye Azaltımı

Sermaye Azaltımının Sebepleri

Şirketler, oluşan zararların bilançodan silinmesi, ihtiyaç fazlası sermayenin ortaklara iade edilmesi veya sermaye yapısının yeniden düzenlenmesi gibi amaçlarla sermaye azaltımı yoluna gidebilir. TTK m.473, sermaye azaltımının genel kurul kararıyla yapılabileceğini öngörür. Bu husus, uygulamada tarafların hak ve yükümlülüklerinin netleşmesi bakımından büyük önem taşımakta olup, sözleşme ve karar metinlerinin bu çerçeveye uygun hazırlanması olası uyuşmazlıkların önüne geçer.

Azaltım kararı, esas sözleşme değişikliği niteliğinde olduğundan m.421'de öngörülen nisaplara ve genel esas sözleşme değişikliği usulüne tabidir. Yönetim kurulu, azaltım sebeplerini ve yöntemini içeren bir rapor hazırlamakla yükümlüdür. Konuyla ilgili uygulamada, mahkemelerin somut olayın özelliklerini dikkate alarak değerlendirme yaptığı, bu nedenle ilgili tarafların işlemlerini kanunun aradığı şekil şartlarına tam olarak uydurması gerektiği vurgulanmaktadır.

Alacaklılara Çağrı Usulü

TTK m.474 uyarınca sermaye azaltımı kararı ticaret sicili gazetesinde ilan edilir ve şirket alacaklıları, alacaklarını bildirerek teminat verilmesini isteyebilirler. Bu çağrı, alacaklıların azaltım nedeniyle zarara uğramasını önlemeyi amaçlar ve belirli bir süreyi içerir. Bu düzenleme, ilgili tarafların menfaatleri arasında hukuken öngörülen dengenin korunmasını amaçlamakta ve uygulayıcıların bu dengeyi gözeterek işlem yapmasını gerektirmektedir.

Alacaklarını bildiren ve teminat isteyen alacaklıların talepleri karşılanmadan veya rızaları alınmadan azaltım kararı uygulamaya konulamaz. Bu kural, sermayenin şirket alacaklıları için bir güvence fonksiyonu görmesinin doğal bir sonucudur. Uygulamada bu kurala uyulmaması, sözleşmenin veya kararın geçersizliği ya da tarafların sorumluluğu gibi çeşitli hukuki sonuçlar doğurabileceğinden, ilgili sürecin dikkatle yürütülmesi tavsiye edilir.

Kararların Yerine Getirilmesi ve Tescil

TTK m.475 hükmüne göre alacaklıların korunmasına ilişkin işlemler tamamlandıktan sonra sermaye azaltımı uygulamaya konulabilir ve ticaret siciline tescil ettirilir. Tescilden önce azaltım hüküm ifade etmez ve sermaye eski tutarıyla geçerliliğini korur. Bu nedenle, ilgili belgelerin ve karar metinlerinin kanunda aranan unsurları eksiksiz içermesi, hem şirket içi işlerliği hem de üçüncü kişilerle olan ilişkilerin sağlıklı yürümesi bakımından önem taşır.

Sermaye azaltımı ile eş zamanlı sermaye artırımı yapılması halinde, alacaklılara çağrı zorunluluğu bazı hallerde esnetilebilir; bu durum uygulamada eş zamanlı sermaye azaltımı ve artırımı olarak adlandırılır. Söz konusu düzenleme, ilgili mevzuatın genel sistematiğiyle uyumlu olup, uygulamada bu hükümlerin diğer ilgili kanun maddeleriyle birlikte yorumlanması gerekmektedir.

Alacaklılara Çağrı ve Çağrının Gerekmediği Hâl

Türk Ticaret Kanunu'nun 474. maddesi, sermaye azaltımını alacaklıların korunmasına bağlar. Genel kurul esas sermayenin azaltılmasına karar verdiğinde yönetim kurulu bu kararı şirketin internet sitesine koymanın yanında, Kanunun 35. maddesinde anılan gazetede ve esas sözleşmede öngörüldüğü şekilde, yedişer gün arayla üç defa ilan eder. İlanda alacaklılara, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesindeki üçüncü ilandan itibaren iki ay içinde alacaklarını bildirerek bunların ödenmesini veya teminat altına alınmasını isteyebilecekleri belirtilir. Şirketçe bilinen alacaklılara ayrıca çağrı mektupları gönderilir.

Bu prosedürün istisnası aynı maddenin ikinci fıkrasındadır. Sermaye, zararlar sonucunda bilançoda oluşan bir açığı kapatmak amacıyla ve bu açıklar oranında azaltılacaksa, yönetim kurulunca alacaklıları çağırmaktan ve bunların haklarının ödenmesinden veya teminat altına alınmasından vazgeçilebilir. İstisna dar yorumlanır: azaltım hem bu amaca yönelik olmalı hem de açık oranıyla sınırlı kalmalıdır.

Kararın kendisi bakımından ise 473. madde bir dizi şart getirir. Çağrı ilanlarında, mektuplarda ve internet sitesi bildiriminde azaltmanın sebepleri, amacı ve ne şekilde yapılacağı ayrıntılı ve hesap verme ilkelerine uygun biçimde açıklanır; yönetim kurulu bu hususları içeren bir raporu genel kurula sunar ve genel kurulca onaylanan rapor tescil ve ilan edilir. Sermayenin azaltılmasına rağmen şirket alacaklılarının haklarını tamamen karşılayacak miktarda aktifin şirkette varlığı belirlenmiş olmadıkça azaltmaya karar verilemez. Sermaye ayrıca hiçbir suretle Kanunun 332. maddesiyle belirlenen en az tutardan aşağı indirilemez.

Sıkça Sorulan Sorular

Sermaye azaltımına kim karar verir?

Sermaye azaltımına, esas sözleşme değişikliği nisabıyla toplanan genel kurul karar verir; yönetim kurulu yalnızca hazırlık raporunu sunar.

Alacaklıların hakları nasıl korunur?

Alacaklılara ilan yoluyla çağrı yapılır ve alacaklarını bildirenlerin teminat talepleri karşılanmadan azaltım uygulanamaz.

Azaltım kararı ne zaman hüküm doğurur?

Alacaklıların korunmasına ilişkin işlemler tamamlanıp karar ticaret siciline tescil edildiğinde hüküm doğurur ve sermaye yeni tutarıyla geçerlilik kazanır.

Zarar nedeniyle yapılan sermaye azaltımında alacaklılara çağrı zorunlu mudur?

Hayır. Türk Ticaret Kanunu'nun 474. maddesinin ikinci fıkrasına göre sermaye, zararlar sonucunda bilançoda oluşan bir açığı kapatmak amacıyla ve bu açıklar oranında azaltılacaksa, yönetim kurulunca alacaklıları çağırmaktan ve haklarının ödenmesinden veya teminat altına alınmasından vazgeçilebilir. Bunun dışındaki azaltımlarda karar, yedişer gün arayla üç defa ilan edilir ve alacaklılar üçüncü ilandan itibaren iki ay içinde başvurabilir.