Senette Rakam ile Yazı Arasındaki Fark

Yazı ile Rakam Farklıysa Hangi Bedel Geçerli?

Kanun, senedin bedeline ilişkin çelişkiyi açık bir kuralla çözer: poliçe bedeli hem yazı hem de rakamla gösterilip iki bedel arasında fark bulunursa yazı ile gösterilen bedel üstün tutulur (6102 sayılı TTK m.676/1). Örneğin rakamla 150.000 TL, yazıyla “yüz beş bin Türk lirası” yazılmış bir bonoda geçerli bedel 105.000 TL'dir.

Bedel yalnız yazıyla veya yalnız rakamla birden çok kez gösterilmiş ve bunlar arasında fark varsa en az olan bedel geçerli sayılır (TTK m.676/2). Senedin üst köşesinde 80.000 TL, metin içinde 85.000 TL rakamı bulunan ve yazıyla bedel gösterilmeyen bir senette geçerli tutar 80.000 TL olur.

Kural, senet üzerindeki çelişkinin nasıl çözüleceğini önceden belirler ve kambiyo senedine dayalı takipte senet metni bu kurala göre okunur. Alacaklı açısından bu, rakamla yazılan daha yüksek tutarın senetten talep edilememesi riskidir; borçlu açısından ise yazıyla gösterilen tutarı aşan talebe itiraz imkânı doğar. Bu nedenle senet düzenlenirken yazı ve rakamın birbirine uygunluğu imzadan önce kontrol edilmelidir.

Kural Bono ve Çekte de Uygulanır mı?

Evet. Ödenecek bedele dair çeşitli beyanlar hakkındaki TTK m.676, bonolara da uygulanır (TTK m.778/2-c). Çek bakımından da poliçede gösterilen bedeller arasındaki farklara ilişkin aynı hüküm geçerlidir (TTK m.818/1-b).

Bedelin hiç yazılmaması ise farklı bir sorundur. Bononun zorunlu unsurlarından biri kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadidir (TTK m.776/1-b); bu unsuru içermeyen senet, kanundaki istisnalar dışında bono sayılmaz (TTK m.777/1). Çekte de belirli bir bedelin ödenmesi için kayıtsız ve şartsız havale zorunlu unsurdur (TTK m.780/1-b, TTK m.781/1).

Bedel Sonradan Değiştirilirse Ne Olur?

Senet metni değiştirilmişse, değişiklikten sonra imza atanlar değişmiş metne, değişiklikten önce imza atanlar ise eski metne göre sorumlu olur (TTK m.748). Bu hüküm bonoya (TTK m.778/1-g) ve çeke (TTK m.818/1-ö) de uygulanır. Yani bedeli sonradan artırılan bir senette, düzenleyen kural olarak yalnız imzaladığı andaki tutardan sorumlu tutulur.

Bedeli değiştirmek ayrıca suç oluşturabilir. Özel belgede sahtecilik suçunun konusu emre veya hamile yazılı kambiyo senedi ise resmî belgede sahtecilik hükümleri uygulanır (5237 sayılı TCK m.210/1); gerçek bir resmî belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m.204/1). Bu durumda izlenecek yol sahte senetle icra takibi yazısında anlatılmıştır.

Uygulamada değişiklik çoğunlukla rakamın önüne veya sonuna eklenen bir hane ya da yazıyla bedelin üzerinde yapılan düzeltme biçiminde ortaya çıkar. Silinti, kazıntı veya farklı mürekkep izleri, senet aslının incelenmesiyle tespit edilebilir; bu nedenle senedin aslı üzerinde inceleme talep edilmelidir.

Boş Bırakılan Bedel Sonradan Doldurulursa

Bedel kısmı boş bırakılarak verilen senet, aradaki anlaşmaya aykırı biçimde doldurulursa bu anlaşmaya uyulmadığı iddiası hamile karşı ileri sürülemez; meğerki hamil senedi kötüniyetle iktisap etmiş veya iktisap sırasında kendisine ağır bir kusur isnadı mümkün olsun (TTK m.680). Bu hüküm bonolara da uygulanır (TTK m.778/2-f).

Senede dayanılarak kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasındaki doğrudan ilişkilere dayanan def'ileri, senedi bilerek borçlunun zararına iktisap etmemiş hamile karşı ileri süremez (TTK m.687/1). Senet el değiştirdikçe borçlunun savunma imkânı daralır; boş senet vermenin riskleri açık bono ve anlaşmaya aykırı doldurma yazısında ayrıntılı ele alınmıştır.

Bedel Farkına Karşı Kambiyo Takibinde Ne Yapılır?

Kambiyo senedine dayalı takipte borçluya ödeme emriyle birlikte senedin sureti gönderilir; borçlu, borçlu olmadığı veya borcun itfa edildiği gibi itirazlarını beş gün içinde icra mahkemesine dilekçeyle bildirmelidir (2004 sayılı İİK m.168/1-5, İİK m.169). Alacaklı yazıyla gösterilen bedeli aşan bir tutar için takip başlatmışsa, aşan kısma yönelik itiraz bu süre içinde yapılmalıdır.

Senedin kambiyo senedi vasfını taşımadığı iddiası da beş gün içinde icra mahkemesine şikâyetle ileri sürülür (İİK m.168/1-3). İmzanın kendisine ait olmadığını iddia eden borçlunun bunu aynı süre içinde açıkça bildirmesi gerekir; aksi hâlde imza bu takip bakımından kendisinden sadır sayılır (İİK m.168/1-4). Takibin genel işleyişi için kambiyo senetlerine özgü takip yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Rakamla 50.000 TL, yazıyla kırk bin lira yazıyorsa hangisi geçerli?

Yazıyla gösterilen 40.000 TL geçerlidir (TTK m.676/1).

Senette yalnız rakamla iki farklı tutar varsa ne olur?

Bedel yalnız rakamla birden çok gösterilmiş ve tutarlar farklıysa en az olan bedel geçerli sayılır (TTK m.676/2).

Bedeli hiç yazılmamış senet bono sayılır mı?

Hayır; belirli bir bedeli ödeme vaadi zorunlu unsurdur ve bu unsuru içermeyen senet bono sayılmaz (TTK m.776/1-b, m.777/1).

Bu kural çekte de geçerli mi?

Evet; bedeller arasındaki farka ilişkin TTK m.676 çeklere de uygulanır (TTK m.818/1-b).

Senedin tutarını sonradan değiştirmek suç mu?

Evet; kambiyo senedinde sahtecilikte resmî belgede sahtecilik hükümleri uygulanır ve iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörülür (TCK m.210/1, m.204/1).

Değişiklikten önce imza atan kişi hangi tutardan sorumlu?

Değişiklikten önce imza atanlar eski metne göre sorumludur (TTK m.748).

Kambiyo takibinde fazla tutara itiraz süresi ne kadar?

Borca itiraz ödeme emrinde gösterilen beş günlük süre içinde icra mahkemesine dilekçeyle yapılır (İİK m.168/1-5, m.169).