Nişanın Bozulması ve Hediyelerin İadesi

Nişanlanma ve Sona Ermesi

Nişanlanma, evlenme vaadiyle kurulan bir aile hukuku ilişkisidir (TMK m.118). Nişanlılık, tarafların evlenmesiyle amacına ulaşabileceği gibi, nişanın bozulmasıyla da sona erebilir.

Nişanın bozulması, belirli hukuki sonuçlar doğurur; ancak evlenmeye zorlama mümkün değildir.

Maddi ve Manevi Tazminat

Haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozan veya kusuruyla nişanın bozulmasına yol açan taraf, diğer tarafın evlenme amacıyla yaptığı dürüstçe harcamalar nedeniyle maddi tazminat ödeyebilir (TMK m.120). Kişilik hakkı ihlal edilen taraf ayrıca manevi tazminat isteyebilir (TMK m.121).

Tazminat, kusur ve dürüstlük kuralları çerçevesinde değerlendirilir.

Hediyelerin Geri Verilmesi

Nişanın bozulması hâlinde, nişanlıların birbirlerine veya ana babanın verdiği alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir; geri verilemiyorsa karşılığı talep edilir (TMK m.122). Nişanlılıktan doğan dava hakları bir yıllık zamanaşımına tabidir (TMK m.123).

Bu nedenle taleplerin süresinde ileri sürülmesi önemlidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Nişanlılıktan doğan davalar aile hukuku uyuşmazlığı niteliğinde olduğundan aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi davaya bakar (4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4). Yetkili mahkeme kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6). Maddi tazminat, manevi tazminat ve hediyelerin iadesine ilişkin talepler tek bir dava dilekçesiyle birlikte ileri sürülebilir. Talepler ayrı ayrı harca tabi olduğundan dava değerinin doğru gösterilmesi, eksik harç ve buna bağlı işlem duraksamalarını önler. Belirsiz alacak niteliği de ayrıca değerlendirilmelidir.

Hediyelerin iadesi talebi, hediyenin aynen geri verilmesine yönelikse eşyanın; bu mümkün değilse karşılığının ödenmesine yönelik olur. Bu nedenle dava dilekçesinde her bir talebin ayrı ayrı ve miktar belirtilerek gösterilmesi, harç ve faiz bakımından önem taşır. Yargılama sırasında ortaya çıkan yeni belgelerle taleplerin genişletilmesi ise ıslah yoluyla mümkündür. Nişanlılıktan doğan dava haklarının bir yıllık zamanaşımına tabi olması nedeniyle, zamanaşımı def'i çoğu dosyada ilk sırada tartışılır. Zamanaşımı süresinin başlangıcı kural olarak nişanlılığın sona erdiği tarih olup, bu tarihin ispatı da uyuşmazlık konusu olabilir. Bu nedenle sona erme anı belgelenmelidir.

İspat ve Deliller

İlk ispat konusu nişanlılığın varlığıdır. Kanun nişanlanma için özel bir şekil aramadığından, evlenme vaadinin karşılıklı ve ciddi biçimde açıklandığı her türlü delille kanıtlanabilir. Uygulamada nişan töreni fotoğrafları, davetiyeler, tören giderlerine ilişkin belgeler, tanık beyanları, aileler arasındaki yazışmalar ile mesaj kayıtları kullanılır. Yalnızca duygusal bir ilişkinin varlığı nişanlılık sayılmaz; evlenme iradesinin dışa vurulmuş olması aranır. Nişanın kim tarafından ve hangi sebeple bozulduğu da aynı delillerle birlikte değerlendirilir. Karşılıklı anlaşmayla sona eren nişanlılıkta tazminat koşulları farklı biçimde ele alınır.

İkinci ispat konusu kusur ve zarardır. Maddi tazminat istenen harcamaların evlenme amacıyla ve dürüstlük kurallarına uygun biçimde yapıldığı; faturalar, dekontlar, sözleşmeler ve ekspertiz raporlarıyla ortaya konmalıdır. Hediyelerin alışılmışın dışında olup olmadığı ise tarafların ekonomik durumu ve yöresel âdetler dikkate alınarak değerlendirilir; ziynet eşyası bakımından cinsi, ağırlığı ve ayarı gösterilmelidir. Manevi tazminatta ise kişilik hakkının ihlal edildiğini gösteren somut olguların açıklanması gerekir. Tarafların ekonomik ve sosyal durumuna ilişkin araştırma, tazminat miktarının belirlenmesinde esas alınır. Delillerin dava dilekçesiyle birlikte sunulması ve süresinde bildirilmesi de gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Nişan bozulunca tazminat istenebilir mi?

Haklı sebep olmadan nişanı bozan veya kusuruyla bozulmaya yol açan taraftan maddi ve koşulları varsa manevi tazminat istenebilir.

Takılar geri istenebilir mi?

Alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir; geri verilemiyorsa karşılığı talep edilebilir.

Nişandan doğan davalarda süre nedir?

Nişanlılıktan doğan dava hakları bir yıllık zamanaşımına tabidir.