Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat

Maddi Tazminat

TMK m.174/1'e göre, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir.

Maddi tazminat; eşin boşanmayla yitirdiği ekonomik geleceği (örneğin diğer eşin sosyal güvencesinden, statüsünden ve desteğinden yoksun kalma) karşılamayı amaçlar. Talep eden eşin kusuru daha ağırsa bu tazminata hükmedilmez.

Manevi Tazminat

TMK m.174/2'ye göre, boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.

Manevi tazminat, yaşanan üzüntü ve kişilik hakkı ihlalinin manen giderilmesini amaçlar; zenginleşme aracı değildir. Hâkim, olayın ağırlığını ve tarafların ekonomik-sosyal durumunu dikkate alarak hakkaniyete uygun bir miktar belirler.

Tazminatın Şartları

Her iki tazminat türü için ortak şart, tazminat isteyen eşin kusursuz veya daha az kusurlu, karşı tarafın ise kusurlu olmasıdır.

Maddi tazminatta menfaat zedelenmesi, manevi tazminatta ise kişilik hakkının ihlali aranır. Tam kusurlu ya da eşit kusurlu eş lehine kural olarak tazminata hükmedilmez. Talep, boşanma davasıyla birlikte istenebileceği gibi ayrı bir davayla da ileri sürülebilir.

Hesaplama ve Ödeme Şekli

Tazminat miktarı için sabit bir formül yoktur; hâkim takdir yetkisini hakkaniyet ilkesiyle kullanır. Tarafların gelir ve malvarlığı, evliliğin süresi, kusurun ağırlığı ve olayların niteliği dikkate alınır.

Maddi tazminatın toptan veya durumun gereklerine göre irat (taksitli) biçiminde ödenmesine karar verilebilir (TMK m.176). Manevi tazminat ise kural olarak toptan ödenir.

Zamanaşımı ve Faiz

Boşanmanın fer'i (eki) niteliğindeki tazminatlar boşanma davası içinde istenir. Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra ayrı dava ile istenmesi hâlinde, evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178).

Tazminata karar tarihinden ya da kanunda belirlenen andan itibaren yasal faiz işletilebilir; faiz başlangıcı talep ve mahkeme kararına göre belirlenir.

Maddi ve Manevi Tazminatın Ayrı Ölçütleri

TMK m.174 iki ayrı tazminatı iki ayrı fıkrada düzenler ve ölçütleri farklıdır. Birinci fıkraya göre mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Burada üç unsur aranır: menfaat zedelenmesi, talep edenin kusursuz ya da daha az kusurlu olması ve karşı tarafın kusuru.

İkinci fıkra manevi tazminatı düzenler: boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir. Burada talep eden bakımından kusur karşılaştırması değil, kişilik hakkına yönelen saldırı esas alınır.

İki fıkranın ortak yönü, tazminatın boşanmaya sebep olan olaylara bağlanmış olmasıdır. Evlilik birliğiyle ilgisi bulunmayan olaylardan doğan zararlar bu madde kapsamında değil, haksız fiile ilişkin genel hükümler çerçevesinde değerlendirilir. Miktar bakımından ise kanun uygun bir maddi tazminat ve uygun miktarda bir para ifadelerini kullanarak takdiri hâkime bırakmıştır. Bu konudaki diğer hesaplamalar için hesaplama araçları sayfasına bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşit kusurlu eş tazminat alabilir mi?

Kural olarak hayır. Maddi ve manevi tazminat için talep eden eşin kusursuz veya daha az kusurlu, karşı tarafın ise kusurlu olması gerekir. Eşit kusur hâlinde tazminata hükmedilmez.

Tazminat tek seferde mi ödenir?

Manevi tazminat genellikle toptan ödenir. Maddi tazminat ise hâkimin takdiriyle toptan ya da irat (taksitli) biçiminde ödenebilir (TMK m.176).

Tazminat davası boşanmadan sonra açılabilir mi?

Evet, ancak boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımı süresi içinde açılmalıdır (TMK m.178).

Nafaka ile tazminat aynı şey midir?

Hayır. Nafaka, yoksulluğa düşmeyi veya çocuğun bakımını karşılar ve koşullar değişirse uyarlanabilir; tazminat ise kusura bağlı bir giderimdir ve farklı kurallara tabidir.

Maddi ve manevi tazminat birlikte istenebilir mi?

TMK m.174 maddi ve manevi tazminatı iki ayrı fıkrada düzenler ve şartları farklıdır; koşulları oluştuğunda ikisi birlikte talep edilebilir. Maddi tazminatta menfaat zedelenmesi ve kusur karşılaştırması, manevi tazminatta ise kişilik hakkının saldırıya uğraması esas alınır.